Софи Рабо

Esas cosas Homero las refirio como quien habla con un nino
Borges, El immortal



          „Коњаници-мравки“, „крилести салати“, триесет илјади „Летечки болви“  и педесет илјади „кратки ветрови“, еден кит чијшто стомак може да се посети, неколку „Соларни“, „Лунарни“ и други Арборејци, „Летечки проса“, Летечки болви“ и ... Хомер.
           Што прави авторот на Илијада и Одисеја покрај овие суштества недостојни за почит коишто ги измислува Лукијан, во вториот век по Исус Христос, во неговата Вистинска приказна? Оваа необична проза, чијшто наслов иронично го открива нејзиниот фиктивен карактер, изгледа дека за единствен свој предмет го има карикатуризирањето на раскажувањата за патувањата, од Одисеј до Ктесиј Книдски, кои се премногу бајковни за да бидат веродостојни, и да исмева еден начин на пишување приказна која е премногу блиска до легендата. Зошто тогаш Лукијан измислува, покрај едно патување на месечината или еден продолжен престој во утробата на кит, и една средба помеѓу својот херој и Хомер, кој живее на „островот на среќните“, каде што се измешани во вечното живеалиште прославените мртви, хероите и писателите? Или, да го кажеме тоа поинаку, ако се согласиме во текстот на Лукијан да видиме еден од првите примери на имагинарно патување, да гледаме научна фантастика, кое место може да се најде за таткото на епопејата во универзумот кој Лукијан го створил?
          При првото читање, присуството на Хомер би можело да се објасни преку литературното ривалство или преку конфликтот со авторитетот. Зашто, раскажувајќи едно патување за коешто е речено, уште во прологот, дека е сосема лажно, Лукијан не i'  се потсмева само на Историјата и на Географијата, туку, исто така, ако не директно на Хомер, тогаш барем на неговиот јунак Одисеј, лажгото над лажговци, кој „му раскажува на Алкиној и на неговите пријатели приказни за оковани ветрови, за киклопи, човекојадци и дивјаци (...) и за сите чудесии од тој вид кои тој ги тера да ги проголтаат сиромашките прости Феачани“ (с.112). Во литературниот и културен контекст во кој Лукијан пишува, додека се одвива преродбата на грчката култура во во хеленофонските региони управувани од Рим, хомерскиот текст не е само една референца туку, исто така, еден модел и извор за чиешто критикување е потребна храброст. Средбата на островот на Среќните помеѓу Хомер и јунакот којшто се вика Лукијан, исто како авторот на Вистинската Приказна, би можела да биде во исто време и едно лажно тврдење и еден извртен начин да се претставиш себеси покрај и на исто ниво како и самиот пример на литерарниот авторитет. Нели ни е речено малку понатаму, на еден друг начин за коригирање на моделот, дека она што Хомер го напишал за островот на Сништата „не се сосема точно“ (стр. 149)?
         Но ако намерата на Лукијан е само да ги среди сопствените литерарни сметки со Хомера, да измисли еден двобој којшто нема да биде повеќе на Хомер и Хесиод туку на Хомер и Лукијан, зошто, кога е едвај наспроти авторот на Одисеја, тој се поставува не на позицијата на автор туку на позицијата на толкувач и коментатор, опсипувајќи го Хомер не со приговори за неговите лаги, туку со прашања кои не би ги одрекол ни најситничавиот филолог и кои веројатно ќе ги одобреа и првите коментатори на Хомер, оние ерудити од Александриската библиотека, чијашто работа била веќе започната во епохата на Лукијан. Јунакот - патник сака да знае каде е роден Хомер, дали тој навистина е или не е автор на стиховите кои се осудени од граматичарите во Александрија, зошто тој ја започнал Илијадата со гневот на Ахил или, уште, дали всушност Одисејата ја напишал пред Илијадата.

         Главно се смета дека Вистинската приказна може да се чита како критика, а во исто време и како свесност за фикционалните лизгања на историјата и етнографијата или на античката географија. Претерано нагласувајќи го фантазистичкиот карактер на раскажувањата на Херодот или Ктесиј, Лукијан и'  се потсмева на нивната претензија дека ја кажуваат вистината, го подвлекува она што тие нарации претставени како референцијални го имаат како заедничко со легендата. Средбата со Хомер осветлува и трета цел: дискурсот на коментаторите и издавачите на Хомер, реконструкцијата на фигурата на Хомер која и'  е потребна на интерпретацијата на неговите текстови се исто така предмети на пародија, затоа што овие претставувања на поетот се исто така збркани мешавини на референцијален дискурс и на фикција. Така претерано нагласувајќи го фантазистичкиот карактер на дискурсот за Хомер, Лукијан би ја открил неопходноста, коментаторот на хомерскиот текст да помине преку легендата. Попрецизно, тој би го осветлил парадоксот дека за да се каже смислата на епопејата за која јас мислам дека е вистинската, јас би морал сепак да го измислам Хомер. Оттука, Лукијан помалку цели кон кон поткрепување на сввојот авторитет на уметник а повеќе кон преиспитување на авторитетите на коментаторите на хомеровите текстови и пошироко, кон толкувачите на секој литературен текст кои, за да ја фундираат подобро нивната работа врз разбирањето на текстот, можеби поминуваат понекогаш, без да изгледа експлицитно тоа патување, низ некакво мистериозно и легендарно царство на мртвите каде што се среќаваат авторите. Како може една фикција или, попрецизно, измислувањето на средба на едно место надвор од човековото време и простор, да биде средство на една интерпретација која се смета за точна -  тоа би било прашањето кое го поставува средбата помеѓу Лукијан и Хомер. Зашто, ако Хомер не му ја открива на Лукијан смислата на својот текст, ако тој не го толкува својот текст во тесната смисла на зборот, тој сепак го прави дел од еден збир на факти кои ја одобруваат и фаворизираат интерпретацијата на хомеровиот текст. Нели  би ја разбрале подобро Илијадата и Одисејата кога би знаеле повеќе за Хомер, кога би можеле мирно да го прашаме за неговите намери или постапките во композицијата? Со други зборови, бидејќи го вообличува Хомера, фикцијата на Лукијан изгледа дека нуди еден задоволителен одговор на задачата која им се поставува на сите коментатори на Хомер, а, веројатно, и на другите автори: да се реконституира смислата во функција на авторовите намери.
          Во суштина, да се измисли Хомер значи да се дадат на себе си начини како подобро да се разбере неговото дело и, при првиот пристап, фикцијата на Лукијан изгледа како да ја фаворизира интерпретацијата на Илијада и Одисеја. Но веројатно тоа е само илузорна еуфорија, затоа што фикцијата на Лукијан е помалку одговор на прашањата на толкувачот а повеќе знак за сопирање на работата на самата интерпретација: Хомер којшто е замислен од Лукијан нуди факти кои за да бидат имагинарни не се помалку претставени како сигурности и кои оттука, ја исмеваат и самата несигурност на интерпретацијата. Оттука, можеби она што Лукијан нè обврзува да го ставиме под прашање не е толку односот на интерпретацијата кон фикцијата туку односот на интерпретацијата кон фактичките дадености: до која точка еден факт може да ја потврди или да ја поништи интерпретацијата, до кој степен може интерпретацијата да се потпира на фактот? На крајот, дали толкувачот не ја бара токму илузијата на фактот во фикцијата повеќе отколку задоволството на легендата?

                                            Фикцијата како одговор на херменевтичкиот проект

          Фикцијата на Лукијан не ја осветлува секоја интерпретација на литературниот текст, туку само онаа која во знаењето и/или реконструкцијата на намерите на авторот и неговото дело го гледа кралскиот пат кон осветлувањето на смислата. Под интерпретација тука подразбираме една од најтривијалните операции која се состои од дешифрирање на смислата на едне текст преку реконституирање на намерите на авторот. Знаеме дека ваквата концепција на интерпретацијата каде што во текстот се бара белег на индивидуата врз јазикот којшто е заеднички за сите, ја подразбира предромантичката херменевтичка мисла  која својот најјасен израз го има во расправите на Шлаермахер. Шлаермахер, всушност, ја опишува работата на толкувачот како потрага по единствената и необична работа на индивидуата во еден текст. Ако граматичката интерпретација која има иста вредност како и познавањето на јазикот и културата на авторот е неопходна за да се знае општото опкружување во кое работи единката, материјалот кој им е заеднички нему и на неговите современици, тогаш техничката интерпретација или пак психолошката, допушта да се разбере она што е вистинска индивидуалност на делото, или, попрецизно, да се реконструира внатрешната активност на единката во моментот кога таа го разработува тој заеднички материјал. Оваа реконституција најпрвин се одвива преку методата на споредување каде што се става во перспектива текстот или реченицата, или, накратко, сите послаби единици, со еден поширок збир, како што е текстот за реченицата, делото за текстот, а литературната продукција на една епоха  - за делото, со цел да се надгледува она што во деталот се разликува од целото и е знак за индивидуалниот белег. Покрај компаративната метода, Шлаермахер, исто така, ја опишува и тн. „божествена“ или „интуитивна“ интерпретација каде што преку една тешко описива  и пренослива интуиција толкувачот  пристапува до внатрешната активност на писателот кој работи и оттука, до она што е несводливо во неговото дело.  Типот на интерпретација којшто го теоретизира Шлаермахер е и оној кој толку природно го присвојуваат повеќето коментатори на Хомер, во онаа мерка во којашто тие го признаваат постоењето на еден индивидуален автор кој би се одѕивал на името Хомер. На пример, во оваа белешка кон првиот стих од Илијада, земена случајно од едно неодамнешно издание, коментаторот споредува еден единствен стих со општата употреба на Хомер со цел да ја реконституира работата и, консеквентно и намерата на Хомер: „Хомер го знае зборот Муза; ако тој тука не  го употребува, тогаш тоа е свесно направено.“ Всушност, малку работи се промениле од епохата кога, ако му веруваме на Лукијан, било битно да се знае зошто Хомер ја започнува Илијадата онака како што ја започнува а не поинаку. Ерудитите на кои им се потсмева Лукијан, првите александриски издавачи на Илијада и Одисеја имале за цел, дали преку споредба, или, можеби преку интуиција да одлучат што од дадениот текст му припаѓа на Хомер, а не на подоцнежните вметнувања и преку нивната работа, да ја реконституираат намерата на авторот.
           Ваквиот тип на интерпретативна постапка е карактеристичен за изтражувањата на Хомер, што не го намалува фактот дека, во случајот на Хомер, реконституирањето на намерата и работата на авторот е особено тешка. Зашто, ние ништо не знаеме за Хомер, а и самото негово постоење е сомнително: треба, значи, да се претпостави една намера без да може таа да се заснова врз едно објективно знаење кое би ја потпрело, барем делумно, препоставката; треба, секако, да се прифати дека реконституирањето на намерата во кое се впуштаме не би можело да биде потврдено со никаков податок. Само текстот му се нуди на Хомеровиот интерпретатор кој, сепак, не би сакал да остане само на текстот туку да оди од текстот кон авторовата намера, да каже што сакал Хомер, и како и зашто го составил својот текст.

 

          Оттука, секоја реконституција на Хомеровата намера ќе биде de facto, ако не и de jure - непроверлива и ќе ризикува (зашто, таа сака да зборува за факти но постојано и'  бега на проверката на фактите) лизгање кон еден повеќе фикционален отколку референцијален статус, ако под фикционален текст подразбираме еден исказ кој им бега на категориите вистинито и лажно, кој треба и може да се чита без можност за читателот да бара докази. Пред Лукијан, еден добар дел од дискурсот за Хомер се среќава во Животите чијшто статус е во најмала рака несигурен и кои се карактеризираат или преку позајмување на шемите кои се јасно легендарни, или преку една серија признанија за незнаење (ништо не се знае за Хомер, за неговата татковина, за неговите родители, и тн.), или, на крајот, преку она што би можеле да го наречеме „митификација на интерпретацијата“, ако под мит разбираме расказ кој замислува, со тоа засновувајќи една мисла или идеја; всушност, многу од исказите за Хомер можат да се читаат како бајки кои ја одразуваат и ја засновуваат интерпретацијата, или, сосема едноставно, читањето на неговите текстови што го правиме. На пример, да се каже дека Хомер многу скитал пред да се врати на Итака каде што станува поет, очигледно значи да се направи биографско читање на Одисејата, при што му се дава на патувањето една јасна иницијациска вредност; во исто време, тоа значи, преку бајка да се изрази смислата којашто му ја придаваме на текстот; и, на крајот, со истата бајка да се заснова таа смисла објаснувајќи ја преку приказна која божемно се случила.
          Овие Животи кои го измислуваат Хомер се претставуваат како приказни кои ја бараат и сакаат да ја кажат вистината, фактичка и буквална, но кои, сепак, постојано и'  бегаат на таа вистина. Оттука, не е премногу зачудувачки што Лукијан во таа смисла нуди во моментот на престојот на неговиот јунак кај Среќните, една форма на пародија која ја придружува неговата пародија на другите текстови со нејасен фикционален статус. Но тоа не е единствената биографска работа која Лукијан ја исмева. Тој особено го напаѓа односот кој го одржуваат интерпретацијата и измислувањето. Попрецизно, тој покажува, на карикатурално зголемен начин, како една фикција може да заснова една интерпретација.
         Во овој пасаж од Вистинската приказна, фикцијата најпрвин му обезбедува на толкувачот една индивидуална фигура на автор. Понатаму, таа дозволува, затоа што е фикција, еден нов однос кон времето и просторот којшто ни изгледа како услов за можноста на интерпретацијата.
          На прво место, измислувајќи го Хомер, Лукијан им обезбедува на сите толкувачи на Хомер слика на една индивидуа чијашто единственост гарантира дека потрага по кохерентна смисла не е апсурдна самата по себе. Хомер може да одговори на сите прашања кои се однесуваат на Илијадата и Одисејата. Значи, на почетокот на двата текста стојат еден единствен извор и една единствена намера, така што логично е тие да се интерпретираат како кохерентна целост. Оттука, индивидуалноста на авторот, „наспроти текот“, ја допушта интерпретацијата. Но обележјата кои и'  се припишани на оваа индивидуа подеднакво одразуваат, „по текот“, една интерпретација на неговиот текст: Хомер му вели на Лукијан дека тој ја напишал Илијадата пред Одисејата, а неОдисејата пред Илијадата, и тука гледаме еден начин за засновување на едно хронолошко читање на делото. Според тоа, фикцијата ја обезбедува фигурата на авторот која му недостасува на интерпретаторот и која совршено и'  одговара на намерата на херменевтичката работа сфатена онака како што ја дефиниравме: да се има пристап до индивидуалноста на авторот кој е кохерентен извор на неговиот сопствен текст чиешто знаење му соодветствува на дофаќањето на смислата. Фикцијата на Лукијан го има за своја специфика тоа што таа е единственото средство, со оглед на фактот за нашето незнаење во однос на Хомер, да се одговори на намерите на интерпретацијата.

          Но Лукијан, исто така, нè предупредува за највознемирувачките случаи на херменевтичката работа кои, на еден помалку видлив начин, го бараат, сепак, ставањето-во-фикција. Зашто, ако е, всушност, реткост да не се знае ништо за еден автор, како што ништо не знаеме за Хомер, факт е, сепак, дека напорот да се реконституира работата на авторот се судира секогаш со едно незнаење. Ако често се случува знаењето да и'  претходи на интерпретацијата, не е ретко ни тоа кога интерпретацијата води кон градење на податоци за кои ништо не знаеме. Тогаш, зборуваме дека толкувачот произведува една хипотеза за намерата на авторот. Но, таму каде што хипотезата е секогаш во можност да се судри со искушението на фактите, да си префрли премногу фантазијата или премногу креативност, фикцијата не ги познава своите граници и дозволува да ја претстави како со некаква јасност идејата која ја имаме за работата на авторот којашто не можеме никогаш да ја знаеме потполно и во целина. Низ ваквата призма на гледање, можеме да се прашаме, дали употребата на внатрешниот монолог во фикциите кои ги претставуваат авторите, а познати ни се од други извори, во текот на работењето не е една форма на интерпретација, продолжена со фикционални средства. Да се располага со интимните мисли на Валери додека работи, измислени од страна на Ф. Жориф, да се читаат соништата на Апулеј или Овидиј, отсонувани од Табуки, да се дознаат мислите на Данте или Џојс, создадени од Гак или Пажак, значи да се читаат текстови кои се резултат на една интерпретација на делата на Валери, Апулеј, Данте или Џојс. Измислувањето на внатрешноста се разбира во трагите на еден копнеж да се реконституира креативната работа на авторот за да се разбере подобро неговиот текст. Со оглед на тоа што тоа е измислување и не ги познава прецизно границите на верификацијата, тоа дозволува да се оди подалеку во оваа реконституција, да се продре во региони на кои една проста претпоставка не би можела да им пријде и особено да им се даде форма на интуициите кои, инаку, би биле несоопштливи. Зашто, границата на интуитивната метода, ако му веруваме на Шлаермахер, е во тоа што таа не е соопштлива, иако таа допушта да се продре понатаму во длабочините на индивидуата отколку компаративната метода.  Можеби токму фикцијата би била она што допушта да се соопшти интуицијата, да и'  даде форма.
          Но да се даде на крајот една таква интимност со авторот што би можела да се реконституира работата на литерарната продукција, претпоставува, можеби, исто така и еден особен однос со времето и просторот. Секако, интерпретацијата има смисла само затоа што ние му припаѓаме на времето и просторот и со тоа сме на извесна оддалеченост од авторот којшто го толкуваме, одвоени од него прецизно со времето и/или просторот. Но волјата на интерпретот е, исто така, во тоа да се укине ова растојание преку фактот на толкувањето, да му се пристапи на времето/простор на авторот, сепак, останувајќи на своето сопствено место и во својата сопствена епоха. Условите на можноста за интерпретација тогаш можат да се разберат како една негација на логиката на времето и просторот, како и потрагата по една невозможна коинциденција, освен ако не се премине од реалното кон конвенциите на фикцијата која овластува, особено кога таа произлегува од чудесното, некои надреални игри со времето и просторот. Оттука, не е неважно тоа што средбата помеѓу Хомер и Лукијан се одвива во Царството на мртвите, што значи, на едно место на вечноста, на повторувањето и особено на коинциденцијата помеѓу времињата/простори што с# би требало да исклучува. И кога, неколку векови подоцна, му доаѓа редот на Борхес  да ни претстави една средба со Хомер, во Бесмртниот, повторно не е неважно што и тој како рамка на средбата, го одбира мистериозниот „Град на бесмртните“, каде што неговиот јунак, исто како оној на Лукијан, стигнал со едно отворено надреално патување. Зашто, никаде освен во фикцијата на вечноста измислена од Лукијан или од некој друга раскажувач, не би можеле да се сретнат не само Хомер и Лукијан, туку и Хомер, Лукијан и јунаците на Хомер, затоа што Одисејс, но и Ајант и Ахил исто така живеат на Островот на Среќните.

 

         Значи, фикцијата му дава на интерпретот можност да претстави една коегзистенција и компатибилност помеѓу светот и делото, помеѓу авторот и интерпретот кои, сепак, продолжуваат да им припаѓаат на своите различни простори-времиња. Во таа смисла, таа го отеловува движењето на интерпретацијата, но особено и'  нуди една рамка којашто не постои во реалноста. Уште повеќе, интерпретацијата са разбира како укинување на временската линеарност. Додека толкувам, јас, всушност, на ист план ги ставам миговите и битијата кои времето со својата линеарност морало да ги спречи да бидат во контакт или да влезат во врска. Тоа што го разбирам Хомер не само во функција на она што верувам дека можам да го реконституирам од неговото време, туку и во функција на предрасудите кои ми ги дава мојата сопствена епоха, и воедно врз основа на сите мои читања на текстови кои се наслојуваат во времето, од Хомер па с# до мене, тоа претставува очигледност. Но консеквенцата на таа очигледност  веројатно не е толку лесно допустлива. Херментвтичката работа може, (фактички, ако не според правото, помалку или повеќе отворено да направи средба помеѓу текстови и знаења коишто времето го одвојува. Фикцијата на Лукијан го отеловува времето-простор кое е поволно за тоа бегство надвор од линеарното време: повеќе разнородна библиотека отколку линеарна патека на хронологијата, неговиот престој кај мртвите прави да ги посетиме, наспроти сета хронологија, Хомер, Емпедокле, Питагора, Сократ, но,  исто така, и на еден остров сосед на островот на Среќните, Ктесиј Книдски и Херодот, без да го заборавиме Лукијан кој за Хомер специјално го пишува текстот на една инскрипција (стр. 147). Оваа коегзистенција помеѓу оние коишто не би можеле да бидат заедно во времето е можна само заради тоа што Лукијан ги измислува нејзините рамки, но и затоа што тој ги исполнува тие рамки со своите читања, со томовите на една библиотека чиј господар е тој самиот и каде што читањето на Херодот може да му претходи на она на Хомер, или Ктесиј Книдски може да биде читан во исто време како и патувањата на Одисеј. Само поради тоа што Лукијан е нивен читател и што, веројатно, ги читал и препрочитувал тие дела во исто време, Хомер и Ктесиј се соседи во оваа епизода како што се соседи подеднакво под перото на Лукијан, нивниот читател, во прологот на Вистинитата приказна.
          Така, фикцијата би била еден вид совршен одговор на намерата на една интерпретација која ги укинува човековите закони на времето и просторот, за да ја повтори внатрешната работа на писателот во моментот на создавањето на делото. Таа би го претставувала самиот предмет на потрагата, во исто време обезбедувајќи и'  на таа потрага поволен простор и време за нејзиното остварување и за нејзиниот успех. Но со една резерва: само во тој идеален свет, каде што интерпретацијата се резимира во една непосредна и еуфорична сондажа на авторовите намери, можеби веќе интерпретацијата не е прашање или, подобро речено, интерпретацијата на текстот не е повеќе потребна затоа што авторот е тука да одговори.
          Значи, фикцијата создадена од Лукијан не би се читала само како среќен крај на една хеременевтичка потрага, туку, исто така како крај, како terminus ad quem на херменевтичката работа, како точка каде што интерпретот секако ја досегнал својата цел, но таму каде што не е повеќе потребно, ниту пак многу разумно, да се интерпретира.

                                     Од фикцијата кој е свој сопствен факт до авторитетот на фактот

          Да се опкладиме дека коментаторите на Хомер, современици или претходници на Лукијан, имале прилика да го сретнат Хомер поведени од Лукијан на второ патување кон островот на Среќните, и излегле од таа авантура барем понижени. Зашто одговорите на Хомер до Лукијан изгледа покажуваат дека тие лошо ги читале неговите текстови. Така тие обично мислат декаОдисеја била напишана пред Илијада а еве, тука Хомер му вели на Лукијан дека сосема спротивното се случило.

          Особено ерудитите од Александрија, Аристарх и Зенодот, осудиле еден извесен дел стихови од Хомеровиот текст, сметајќи дека тие не може да бидат дело на големиот поет било поради граматички причини, било на основа на некое интуитивно знаење за она што Хомер сакал да го направи. Знаеме дека оваа уредничка традиција продолжува с# до нашите денови, било да е тоа во аналитичката школа која во првите песни гледа повеќе слоеви од коишто само еден му припаѓа на генијот на Хомер - изданието на Одисеја од В. Берар е еден карактеристичен пример за тоа, или пак во унитаристичката школа чии претставници веруваат во постоењето на еден единствен Хомер но, исто така, осудуваат, иако со повеќе скржавост, некои стихови од Илијадата иОдисејата. Но од Аристарх до Берар, сите биле заинтересирани да го направат патувањето на Лукијан: Хомер многу јасно кажува дека тој е авторот на сите стихови во неговото дело, вклучително и на оние за кои го осудуваат Аристарх и Зенодот:

          „Понатаму, го испитував за осудените стихови, прашувајќи го дали тие се напишани од него. Тој потврди дека сите се од него напишани. Значи, сметав дека граматичарите Зенодот и Аристарх биле ладнокрвни дрдорковци (poll&è232;n t&è232;n psychrologian).“

          Грчкиот термин кој овде се употребува, според Гримал, буквално значи „оној кој има студено просудување“ и ако тоа студенило може всушност да конотира со стврднувањето на мозокот, тој можеби исто така ја искажува претерано студената, скоро ледена строгост на студијата на која би и'  ја спротивставиле топлината на еден директен контакт со авторот. Зашто, од авторот, а не од читањето, доаѓа вистината кај Лукијан, и интерпретацијата е лошо поставена наспроти објавувањата на Хомер. Уште повеќе, токму принципот на реконституирање на авторовата намера се става под прашање во продолжението на дијалогот. Лукијан ја има можноста да го испитува Хомер за неговите намери, да го праша, она што секој толкувач би го сакал, помеѓу другото, да знае зошто тој ја започнал Илијада со Ахиловиот гнев. Но одговорот е без повик и и'  ја одзема причината за постоење на секоја нова интерпретација: „тој ми одговори дека тоа му дошло така, без да размислува.“
         Ништо нема скандалозно во тоа што авторот не полага сметка за својот текст и што случајноста на композицијата и'  се спротивставува на нужноста која коментаторот сака да ја активира во делото, освен, како во случајот со кој се занимаваме, во контекстот на една интерпретација која отворено се претставува како реконституција на авторовата намера и на авторовата работа. Тогаш интерпретацијата станува апсурдна активност. Исто така, таа бара еден предмет којшто не постои, бара нужност таму каде што царува случајноста, намера каде што никаква намера не постоела.
          Ова пишување на поправката на резултатите од интерпретацијата, или, подобро речено, овој обид да се стави под прашање самата основа на интерпретативната работа би можел да се разбере како потсмевачко издигнување на авторитетот на Лукијан: измислувајќи ја својата средба со Хомер, тој може да се претстави како чувар на една вистина којашто му дозволува да им вади на нос с# што им дал на сите поранешни и идни специјалисти за Хомер.
          Но тука особено не интересира да го разбереме она што може да го заснова авторитетот на Лукијан. Секако, тој го сретнал Хомер. Но тоа е само во фикцијата, во еден текст кој има помалку вистина од дискурсот на специјалистите кои го читаат и препрочитуваат текстот на Хомер. Оттука, токму таа инфериорност на фикцијата е ставена под прашање во овој пасаж. Зашто, спротивно од дискурсот на толкувачот, фикцијата ја претставува оваа огромна предност со тоа што таа нема потреба да се оправдува или да биде потврдена. Фикцијата која ја измислува Лукијан е „самата за себе свој сопствен факт“.

          Во таа смисла, таа, всушност, може, колку и да изгледа тоа парадоксално, да биде претставена како посигурна отколку дискурсот на коментаторите. Уште повеќе, со оглед на тоа што таа фикција ја претставува како факт средбата со Хомер и одговорите коишто тој му ги дава на Лукијан, таа ја прави некорисна и секоја друга интерпретација на текстот: не е веќе потребно да се прашуваме дали тој и тој стих е од Хомер и зошто Илијада почнува со гневот на Ахил; доволно е за тоа да го прашаме Хомер. На крајот, Лукијан успева во чудниот потфат да создаде еден свет во којшто Хомеровата поезија е еден устен исказ, не во смислата која вообичаено и'  ја даваме на поетската оралност, но едноставно затоа што кажувачот е присутен како и неговиот исказ и само треба да го прашаме за да му ја разбереме смислата. Тогаш, всушност, преоѓаме од интерпретацијата на една намера кон сигурното искажување на таа намера и веќе не е сигурно дали е воопшто потребно да се интерпретира текстот на Хомер. Или, да го кажеме тоана подраматичан начин, една интерпретација на текст која цели кон реконструирање на авторовата намера, всушност цели кон своето сопствено уништување, си поставува како идеал да не треба повеќе да го препрочитува текстот, зашто таа, наводно, ја има најдено авторовата намера.
          Но, која моќ на фикцијата ја повикува Лукијан за да го испроба овој механизам? Не се работи само за тоа, како што кажавме погоре, да се употреби креативната моќ на фикцијата и со тоа да се докаже дека интерпретацијата е склона кон измислување. Повеќе би се рекло дека се употребува капацитетот на фикцијата таа да биде маскирана во непоколеблив факт.
         Со други зборови, ако текстот на Лукијан ја открива фикционализирачката тенденција на една извесна форма на интерпретација, тој, исто така, вели дека интерпретацијата понекогаш ја наоѓа својата потврда, но и својот израз во еден друг ред на знаење кој повеќе не е оној на интерпретацијата туку на фактичката сигурност. Интерпретацијата, онака како што ние ја дефиниравме, е усмерена кон  реконструирање на фактите но моментот во која таа тоа го прави е и оној кога знаењето на фактот ја прави неа непотребна. Во Царството на мртвите, никој не се прашува за текстот на Хомер туку се прашува Хомер и ако го знаеме Хомер, можеби нема ни да го интерпретираме неговиот текст.
          Во еден пасус каде што го разгледува токму прашањето на античкиот автор, Шлаермахер ја презема мерката на оддалечување која го одвојува интерпретаторот од единствената личност чиишто траги на писателска работа (“активности“) тој ги бара во текстот:

         „Познавањето на единствениот човек не е целта на овој аспект од ваквата задача, туку само начинот да се дофатат колку што е можно поцелосно неговите активности коишто не поттикнуваат на ова објективно истражување“ (Бернер, 1987: 182).

            Познавањето на единствениот човек е начинот, а не конечноста на интерпретацијата. Но текстот на Лукијан не поттикнува порадикално да се прашаме дали едно совршено знаење на тој единствен човек не би било, исто така, и еден вид екстремна точка каде што веќе нема потреба да се зема мерка на активностите на писателот преку неговиот текст, каде што веќе нема потреба да се чита неговиот текст кога веќе од друго место го знаеме она што внатре го баравме за подобро да го разбереме. Тогаш, со едно последно враќање кон фикцијата, подобро ќе го разбереме она што фикцијата може да му до донесе на интерпретаторот и зошто филолозите и романсиерите често се здружуваат во нивниот начин на претставување на авторите, од Животите на Хомер до, на пример, П. Мишон, поминувајќи преку М. Швоб, С. Батлер, или Борхес, во едно измислување на авторот кој прави ехо во текстот. Фактички, она што фасцинира во фикцијата не е фантазијата, ниту пак слободата да се раскажува којашто таа му ја нуди на интерпретаторот, туку повеќе нејзината моќ да воспостави еден свет.

          Очигледно спротивставена на фактите, фикцијата поседува цврстина и можеби токму во тоа таа потврдува, исто така добро како фактите, еден херменевтички дискурс којшто не е веќе несигурен зашто е заснован врз читањето а не врз авторитетот кој го има или кој би го имал авторот кога ние би биле наспроти него.



                                          За едно фикциско потврдување на интерпретацијата

         Од погоре кажаното и од текстот на Лукијан произлегува една скица на таксиномијата на можни евалуации на интерпретацијата на литерарниот текст. Всушност, би можеле да мислиме дека една интерпретација може да биде поништена или потврдена само ако останеме во доменот на интерпретацијата, било да вреднуваме една хипотеза на читањето според нејзината ефикасност да ја осветли целината на текстот, било затоа што една нова интерпретација ја поправа претходната, ја покажува нејзината неумесност, и  ја скршнува намерата. Таков е служајот со Русо кој ја објавува смислата која му се давала на Мизантропод Молиер с# до негови дни. Но бидејќи често интерпретацијата на литературниот текст настојува, повеќе или помалку експлицитно да се потврди но, исто така, како што видовме, и да се поништи во фактичките дадености, таа може, всушност, да му биде спротивставена на искушението на фактите: датирањето на Молителки од Есхил долго време било резултат на едно читање на текстот кое дозволувало во него да се најдат сите траги на невештоста на еден поет - почетник и сите знаци на архаизмот на трагедијата која штотуку се раѓала. Откритието на еден факт, во дадениот случај, еден папирус, го поништува ова читање и и'  става крај на нужноста да се интерпретира за да се открие датумот на настанување на драмата. Но Лукијан остава да се наслути една друга форма на вреднување, без сомнение, покреативна: а што ако една интерпретација може да се вреднува преку пишувањето фикција? Тогаш јас би ја напишал приказната за моето читање и, пишувајќи ја, би го засновал моето читање правејќи го секое ново читање непотребно, барем за некое време. Би се родиле еден нов литературен жанр или една нова задача за филолозите  кои би ги обврзале сите нови интерпретатори, да речеме, на Хомер, да ја измислат, заедно со нејзиниот коментар, легендата којашто него го засновува. Овој проект е, секако, помалку неприличен отколку што изгледа. Од еден Ледик (1954) којшто во заклучокот на својата студија за псевдо - Ксенофон го бара правото „да го замисли малку“ авторот којшто токму го коментира, па с# до чудната збирка „тие и ние“, објавена од Belles Lettres каде што познавачите се изложуваат на опасноста да понудат повеќе или помалку измислени портрети на авторите чиишто текстови ги проучуваат, изгледа дека херменевтичката креативност не би била незамислива работа. Оттука, потврдувањето на една интерпретација не би се одвивало само преку нејзината умесност ниту пак само според нејзината моќ да ги реконституира фактите, но во функција на нејзината инверзно симетрична моќ да предизвикува фикција. Би било, исто така, можно да се просудува разбирањето на еден текст според мерката на согласност помеѓу фикцијата и текстот којшто таа допушта да се сфати но, исто така, во функција на интересот или на задоволството на приказната која таа допушта да се произведе. Помеѓу метатекстот и хипертекстот, би имало место и за оние фикции кои засновуваат еден метатекст којшто го отсликуваат и изразуваат. И конечно, Лукијан би се натпреварувал добро со Хомер не затоа што во Вистинската приказна тој им се потсмева на лагите на Одисеј туку затоа што, читајќи го Хомер, тој знаел да ја измисли неговата фигура и да не ги оддели потрагата по смисла и раскажувањето, зашто тој ни укажува дека потрагата по смисла е исто така и потрага по фикција.

          Во царството на Среќните, Хомер, онака како што Лукијан го опишува, не е слеп и, во таа смисла, не е ни потребно да го прашаме: „ јас добро видов дека не беше слеп и воопшто немаше потреба да го прашувам“. Преминот, при интерпретирањето на неговиот текст,  од еден слеп Хомер, кон еден Хомер, за кој добро гледаме дека гледа кога ја измислуваме неговата фигура, е повторно една приказна која соодветно го илустрира преминот од интерпретација кон фикција. Би можеле повеќе да ги сакаме опскурностите на текстот и слепотијата на авторот. Би можеле, исто така, да посакаме да ги вкусиме за миг радостите на фикцијата која му ја дава очигледноста на фактот, задоволството на непосредната и сигурна визуелна перцепција. Особено треба, на крајот, да се потсетиме дека задоволството да се види во фикцијата не оди без ослепување. Ако можеме да исмислиме средби со Хомер, тоа е затоа што Хомер не го придружува сопствениот текст кој поминува векови лишен од автор, односно од авторитет поинаков од оној на коментаторите. Ако можеме да измислиме една фигура на Хомер која и'  става крај на неопходноста да се интерпретира неговиот текст, тоа е затоа што не престануваме да го интерпретираме неговиот текст. Тогаш, дури и интерпретацијата да го најде својот terminus ad quem во фикцијата, можеме да се опкладиме дека без нужноста да се интерпретира не би имало повеќе ни фикција од Хомер, ниту пак од други автори. Фикцијата може да и'  се закани на работата на интерпретацијата но без интерпретација не би имало фикција. Токму во таа смисла интерпретацијата е уметност.


Цитирани дела:

Allen, T. W. (éd.) (1912) Vitae in Homeri opera, T. V. Oxford, 1912.

Berner, C. (1987) F. D. E. Schleiermarcher Herméneutique. Pour une logique du discours individuel. Paris, éditions du CERF.

Bessière, J. (1998) « Impropriété, aporie et pertinence de la fiction ». in Coquio, C. et Salado, R. (1998) Fiction et connaissance. Essai sur le savoir à l’œuvre et l’œuvre de fiction. Paris, L’Harmattan, « littératures ».

Brunet, P. (ed) (1994) Vies anciennes d’auteurs grecs : mythe et biographie. Archipels, NS 1, 1994-5.

Escola, M. « Rousseau, lecteur du Misanthrope » in Escola, M. et Clément, B. Le Malentendu. Actes du colloque organisé à l’Université de Paris 4 –Sorbonne et de Paris VIII. Presses de l’Université de Vincennes. A paraître Eté 2003.

Gac, R. (2000) La Guérison. Paris, La Différence.
Hunziger, C. (2001) « Miracles et merveilles dans les vies de poètes » in in Rabau, S. et Dubel, S. (eds) (2001) Fictions d’auteur ? Le discours biographique sur l’auteur de l’Antiquité au 20ème siècle. Paris, Champion.
Jorif, R. Valéry, une journée particulière, 1991, Jean-Claude Lattès
Lasserre, B. (1965) Homère, L’Iliade. Introduction, traduction et notes par B. Lasserre. Paris, GF-Flammarion.

Leduc, C. (1954) La constitution d’Athènes attribuée au pseudo Xénophon. Paris, Belles Lettres.

Lucien de Samosate « Histoire Véritable » in Longus, Daphnis et Chloé, suivi de Histoire Véritable de Lucien. Traduction et notes de P. Grimal. Paris, Folio, 1958.

Michon, P. (1991) Rimbaud Le fils. Paris, L’un et L’autre, Gallimard.
Pajak, F. et Y. Tenret (2000) Humour. Paris, PUF, « perspectives critiques.

Patier, X. (2000) Horace à la campagne. Paris : Belles Lettres.

Pfeiffer, R. (1968) History of Classical Scholarship from the Beginnings to the End of the Hellenistic age. Oxford, Oxford UP.


Rabau, S. (à paraître) « Homère à côté d’Ulysse. Pour une poétique de l’hétérométalepse ». in Schaeffer, J. M. et Pier, J. (eds) Actes du colloque international « La métalepse aujourd’hui ». EHESS et CRAL. A paraître Automne 2003.

Rabau, S. (à paraître 2) « La première était la dernière. Datation et réinterprétation dans la philologie classique : le cas des Suppliantesd’Eschyle » in Escola, M. et Clément, B. Le Malentendu. Actes du colloque organisé à l’Université de Paris 4 –Sorbonne et de Paris VIII. Presses de l’Université de Vincennes. A paraître Eté 2003.

Reardon, B. P. (1971) Courants littéraires grecs des IIème et IIIème siècles après J.C. Paris, Belles-Lettres.

Reynolds, L. et N. Wilson (1984). D’Homère à Erasme. La transmission des classiques grecs et latins. Paris, editions du CNRS.

Schwob, M. (1896) Vies Imaginaires, Paris, Éditions Gérard Lebovici, 1986.

Tabucchi, A.(1992) Sogni di sogni. Roma.