Ирина Талевска

I

„Straordrinario era pensare come, in luogo di diminuire o arrestarsi la popolazione cresceva, ed estendendosi, sempre più esangue, confondeva terribilmente le idee dell’Amministrazione pubblica, mentre gonfiava di strano orgoglio e di più strane speranze il cuore degli ecclesiastici. Qui il mare non bagnava Napoli. Ero sicura che nessuno lo avesse visto, e lo ricordava. In questa fossa oscurrissima non brillava che il fuoco del sesso, sotto il cielo nero del sovrannaturale.

Необично е да се помисли како, наместо да се намали или да запре, населението стануваше сè побројно, и ширејќи се, сè помлитаво, ужасно ја бунеше јавната Администрација, додека срцето на еклезијастите се дуваше со чудна гордост и со сè почудна надеж. Овде морето не го заплиснуваше Неапол. Бев сигурна дека никој го немаше видено, ниту го помнеше. Во оваа најцрна дупка светеше само огнот на сексот, под црното натприродно небо.

A. M. Ortese, Il mare non bagna Napoli

          Во обидот да се направи кус и сосем делумен осврт на релативно осамената поетика на Ана Марија Ортезе, која временски припаѓа на констелацијата на повоени италијаски прозни автори, а чијшто зенит на творечка плодност се бележи во втората половина на минатиот век, ја избравме  збирката раскази на италијанската авторка Ана Марија Ортезе, Морето не го заплиснува Неапол (1953). Објавена е на иницијатива на писателот Елио Виторини, кој, воодушевен од тематските написи за Неапол што Ортезе ги изработила за весникот Il Mondo, ѝ предлага да ги објави во едицијата I gettoni што тој ја осмислува за издавачката куќа Еинауди од Торино. Морето не го заплиснува Неапол ја добива престижната награда Viareggio, која ја дели заедно со авторот Карло Емилио Гада. Во 1967 год. ќе биде овенчана и со наградата Strega за романот Сиромашни и едноставни, со што конечно успева да се избори против ригидноста и шовинизмот на италијанската критичарска елита.
           Збирката раскази на Ортезе е специфично дело, во кое стануваат контингентни, и се претопуваат едно во друго, фикциското и нефикциското рамниште, манифестирано низ репортажата како своевидно фотографирање на реалноста. Притоа, се создава посебно интересна иманентност на текстот, каде што деталното портретирање на опкружувањето длабоко е пронижано со луцидната и со сурово искрената мисла на Ортезе, која таа ја артикулира низ фикциското рамниште. Мотивот за расказите на Ортезе, делумно, може да се расветли во автопревреднувачкиот коментар кој го пишува на крајот од збирката раскази за изданието испечатено педесетина години подоцна, поточно во 1994:

„Идејата - која овде ми се создаде - за неподносливоста на реалноста, идеја за која претходно никогаш не сум размислувала, конечно ми ја разјасни мојата надразнетост да раскажувам за луѓето и за нештата“.[1]

          Неапол, во четириесеттите години на минатиот век, Ортезе го портретира во неговите внатрешни структури, испустен од војната и релативно заостанат заради општественото уредување пред војната, со кое Југот стагнира на релативно примитивно рамниште.
          Во своето дело Homo sacer филозофот Џорџо Агамбен ја развива тезата за есенцијалната функција на голиот живот (la vita nuda) во модерната политика. За таа цел, тој тргнува од два концепта кои водат потекло уште од античка Грција: концептот zoé, кој го означува животот во неговото едноставно постоење, животот заеднички за сите живи битија и bios, односно индивидуалното суштествување на единката или на групата. Оттаму, тој се надоврзува на навидум апоричното тврдење на Аристотел дека човекот е zoé politike, при што zoéго поврзува со голиот живот на човекот. Агамбен укажува на спрегата меѓу zoé и политиката, односно политиката, која за да ја достигне својата крајна цел - добробитта на единката и на групата - своето упориште го наоѓа во голиот живот. Голиот живот е, пак, инклузивно исклучен од суштествувањето. Во таа смисла, Агамбен тврди дека голиот живот во западната политика ја има таа необична привилегија да биде она врз чие исклучување се заснова градот во кој живеат луѓето. Модерната демократија, според Агамбен, го ослободува zoé, односно голиот живот. Таа се обидува да го трансформира во утврдена форма,  при што би настанала заемна спрега меѓу повиско организираната форма на живот и чисто биолошкиот живот, а зголемувањето на важноста на биолошкиот живот за виталноста на нацијата, во модерните општества станува проблем на владејачката моќ.
          Оттука, она што Ортезе, низ нејзините репортажни раскази, успева да го прикаже токму е вклученоста на човечкиот живот во поредокот преку неговото исклучување, абјектирање. Моќта на дискурсот на Ортезе произлегува од поривот да се прикаже голиот живот на општествениот субјект низ сопствената поетска индивидуалност, која, во проблематичниот период на повоената културна и политичка реставрација на Италија, отсуствува од каква било идеологија и се задржува на човекот и неговите иманентни карактеристики, успевајќи, на тој начин, како што вели Фуко, да ја одвои вистината од апаратот на моќ, при тоа останувајќи надвор од тенденцијата да го наметне сопствениот дискурс како непоколеблива вистина. Моќта на авторскиот израз кај Ортезе произлегува од состојбата на апартност во тогашната општествена и социјална констелација. Како што вели и самата авторка во есејот Минувајќи низ непозната земја, кој го пишува години подоцна, во 1980 год:

„За тој што беше писател, се разбира, онаков што беше понесен да го соопшти, без грубост туку нежно, тоа што го разбрал; кој, со оглед на тоа што бил еден вид на реаленписател, нефабрикуван, за него, значи, вистината на живеењето беше пред секакво спогодбено живеење (...) Тој што беше таков писател, но семејството или општеството му немаше обезбедено економска независност; кој, како сиромашен граѓанин беше и многу кршлив физички субјект, беше веднаш надвор од својата земја - метафорично, се разбира - исфрлен од активниот живот на сите, во осојна земја, каде што животот е само обид на различните, на последните. (...) Вистински ралзичните (...) отсекогаш биле: трагачите по идентитет, личен и колективен, и национален и душевен. Оние кои го виделе небото, кои никогаш не го заборавиле, кои зборуваат над емоциите, каде што душата е мирна. Кои не веруваат, или малку веруваат во партиите, во класите, во границите, бариерите, фракциите, оружјето, војните. Кои во парите не вложиле ниту делче од својата душа, па така се непоткупливи. Оние кои ја гледаат болката, злоупотребата; ја гледаат добрината или неправедноста, каде и да се наоѓаат, и чувствуваат должност да проговорат за тоа“.[2]

          Во оваа анализа нема да се разгледува во целост збирката раскази туку, низ наративната моќ на Ортезе, ќе се разгледа односот меѓу абјектираниот гол живот и моќта, положувајќи го фокусот врз расказот Случајниот град (La città involontaria)

II

La scoperta umanistica dell’uomo è scoperta del suo mancare a se stesso, della sua irrimediabile assenza di dignitas.

Хуманистичкото откривање на човекот е откривање на недостатокот од самиот себеси, на неговото неизлечливо отсуство на dignitas.

(Giorgio Agamben, Homo sacer)

„(...) Granili, uno dei fenomeni più suggestivi di un mondo, come l’Italia Meridionale, morta al tempo che avanza, va quindi, più che scoperto in ingenue cifre da questo o da quel oscuro cronista, visitato accuratamente, in tutte le sue deformità e assurdi orrori(…) Perché il III e IV Granili non è solo ciò che si può chiamare una temporanea sistemazione di senzatetto, ma piuttosto la dimostrazione, in termini clinici e giuridici, della caduta di una razza. Secondo la più discreta delle deduzioni, solo una compagine umana profondamente malata potrebbe tollerare, come Napoli tollera, senza turbarsi la putrefazione di un suo membro(…) Cercare a Napoli una Napoli infima, dopo aver visitato la caserma borbonica, non viene più in mente a nessuno. Qui I barometri non segnano più nessun grado, le bussole impazziscono. Gli uomini che vi vengono incontro non possono farvi nessun male: larve di una vita in cui esistettero il vento e il sole, di questi beni non serbano ricordo. Strisciano o si arrampicano o vacillano, ecco il loro modo di muoversi. Parlano molto poco, non sono più napoletani, né nessun altra cosa“.[3]

          Вака накусо Ортезе ја портретира Гранили, поранешната касарна на династијата Борбони, која во периодот по Втората светска војна, станала упориште на бездомниците и на бегалците, кои го напуштиле Неапол по сојузничките бомбардрања во текот на војната. Репортажата, првично, била наменета за антифашистичкиот независен весник Il Mondo, а потоа прераснува во расказ, поместен во оваа збирка. Ортезе, низ личната фокализација, го воведува читателот во мракот на еден апсурдно траурен свет на социјални абјекти. Дехуманизацијата овде е прикажана, пред сè, како резултат на трауматски згаснатата етика на битието, која се рефлектира во отсуство на етика во социјалниот простор (Бауман). Политичкиот дискурс на фашистичката воена власт резултира со создавање на нечовечни социјални простори, во кои зачмајува когнитивноста на субјектите; тие го губат чувството за ориентација и деградираат кон примитивна форма на постоње, која човечкото суштество го доближува до животното. Дури и во сосем дехуманизирани услови, зазорната маса на сиромашни, која живее во Гранили на микрониво ја рефлектира закостенетата општествената хиерархија: на првиот кат живеат најсиромашните, но како што фокусот на нараторката се поместува кон погорните катови, расте и животниот стандард:

„Al secondo e al terzo piano (…) la vita assumeva, ivece, un aspetto umano, riprendeva un ritmo che poteva assomigliare in qualche modo a quello di una normale città. Le donne, la mattina rifacevano i letti, spazzavano, spoleveravano, pettinavaneo se stesse e bambini, molti dei quali erano avviati, con veri grembiulini neri e cravate azzure, a una scuola di suore. Parte degli uomini avevano un’occupazione Avevano acuistato delle radio e fatto costruire delle tubature per lo scarico dei rifiuti, che, sistemate al terzo piano, affliggevano col loro fetore e macchiavano le finestre degli abitanti dei piani inferiori (…) al terzo era additura uno sfolgorio, c’erano le lampade anche vicino ai letti, che avevano le loro lenzuola, esistevano armadi(…) Alcuni degli uomini della famiglia avevano lavoro ben rettribuito(…) buona gente ancora dignitosa e tranquilla, che perduta la casa in seguito a un crollo o a uno sfratto e non riuscendo subito a trovarne un’altra si era adatta a vivere ai Granili, senza per questo rinunciare al suo decoro(…) Evitavano qualsiasi contatto con i cittadini dei primi piani, mostrando per la loro abiezione una severità, non priva di compassione e mista di compiacenza per la propria floridezza(…)“.[4]

          Агамбен, врз основа на опсежните истражувања на еволутивната биологија и на споредбената анатомија, ја создава синтагматаантрополошка машина, во која човекот се произведува врз принципот на ексклузијата: производството на човекот наспроти не-човекот (животното). Она што се манифестира надвор го исклучува она што е присутно внатре и обратно. Таквата антрополошка машина го задржува приципот на функционирање уште од античките времиња: доколку во антиката на тој начин се произведувал варваринот, робот, туѓинецот како фигури кај кои се маркира животното во човечка форма, преку модерната антрополошка машина се анимализира човечното преку изолирање на не-човечното во човекот. Поместувајќи се низ времето, таквата машина ги создава нелуѓето, маргиналците, оние кои го содржат животинското во својот антропоморфизам. Антрополошката машина, вели Агамбен, има упориште во принципот нанедиференцираноста, (кон која ќе се навратиме подолу во анализата) која ја заматува разликата меѓу  човекот како говорно суштество и нечовекот - односно човекот, кај кого затајува јазикот, а оттаму и свеста. Така се регредира кон она што Агамбен - надоврзувајќи се на палеонтолгот Хекел - го нарекува Homo alalus, или неговорниот човек, односно мостот меѓу човекот и животното: се работи за субјект речиси без јазик, без идентитет, осуден на вегетирањето како основна форма на живот. Во моментот кога правата на човекот престануваат да бидат и права на граѓанинот, тогаш човекот станува свет (sacer) , во архаичната смисла на овој термин, разработена од Агамбен, што значи дека тој станува заветен на смртта.
          Во горенаведениот фрагмент на Ортезе е прикажана состојба на без-свесно протоплазматично суштествување на zoé, во состојбата на лиминалност, меѓу животот и смртта во која не се признаваат природните права на човекот, а оттаму и се занемаруваат неговите основни права и слободи (во овој конкретен случај во Неапол, како еден од градовите кои најмногу настрадале во воениот виор), при што се создаваат дамки на социјална абјектираност каде што се збришува човечкото во субјектите, а од друга страна, самите субјекти во немоќ ја затвораат свеста кон сопствената надворешност и се свртуваат кон внатрешноста во која останува само анималното, zoé, ниту човечкото ниту нечовечкото, односно, останува - како што вели Агамбен - голиот живот. Гранили наликува на лимб на абјектираните, кој низ дискурсот на Ортезе би можел да се перцепира како експериментална работилница ,каде што субјектот се лишува од јазикот и од меморијата а, оттаму, и од индивидуалниот идентитет.
          „Човековите права“, вели Агамбен, „вусшност, пред сè, го претставуаат првобитниот начин на инскрипција на голиот природен живот во правно-политичкиот поредок на националната држава“.[5]
          Субјектите портретирани од страна на Ортезе се абјектирани токму од правно политичкиот поредок, кај нив затајува процесот на интеграција во правно-политичкиот поредок, при што остануваат да бидат социјално неартикулирани суштества кои во себе, одвај, го содржат голиот живот. Кај жителите  на долните катови отсуствува основното човеково право за достоинство (dignitas, што подразбираранг, односно општествена позиционираност),  додека, пак, кај оние од погорните катови, тоа е сосем испразнето од значење. Во ограничениот простор на Гранили јасно се отсликува состојбата на непостојано denizenship, сфатен во малку поинаква смисла, како не-граѓанство. Во неа, основното суштествување на човекот (zoé) е негово единствено право и тоа не оди рака под рака со суштествувањето како граѓанин, чијшто живот е моделиран од правата и законите во општеството, но кој, едновремено, ги поседува и сопствените основни права, односно, ја “ужива“ состојбата на bios. Во таа смисла и би можела да се разбере концепцијата за антрополошката машина на Агамбен, во која општествениот субјект е инклузивно исклучен од сопственото живеење во организирана општествена заедница. Во таа насока може да се сфати и тезата на Хана Арент, која размислувајќи за состојбата на бегалците вели:

„Концепцијата за човековите права базирана врз претпоставката за постоењето на човечкото суштество како такво, пропадна штом оние кои се нејзини гласноговорници, пред себе за првпат наидоа на луѓе кои навистина ги имаат изгубено сите својства и специфичени односи - освен чистиот факт дека се човечки суштества.“[6]

          Во Гранили фигурираат субјекти кои, се чини, ја имаат изгубено способноста за интеракција, целосно се оттуѓени од сопствениот јазик и од нивното, условно кажано, ихерентно комуникативно својство. Феноменот кој го еманципира човекот од животното -  јазикот, кој како производ на свеста се развива со развојот на човечката култура, сосем отсуствува. Во општествена состојба на denizenship, каде што постои само основното суштествување (zoé), кое самото по себе не подразбира dignitas, се јавува заедничкото својство и за човекот и за животните - насилството. Низ фокусот на Ортезе, иманентноста на насилството се прикажува токму низ сликата на децата:

„Io guardavo soprattutto i ragazzi, e capivo che essi potevano morire, correndo(…). Questa infanzia non aveva infantile che gli anni. Pel resto, erano piccoli uomini e donne, già a conoscenza di tutto, il principio come la fine delle cose, già consunti dai vizi dall’ozio, dalla miseria più insostenibile, malati nel corpo e stravolti nell’animo, con sorrisi corrotti o ebeti, furbi o desolati nello stesso tempo. Il novanta per cento (…) sono già tubercolotici o disposti alla tubercolosi, rachitici o infetti da sifilide, come i padri e le madri. Assistono normalmente all’accoppiamento dei genitori, e lo ripetono per giuoco. Qui non esiste altro giuoco, poi, se si escludono le sassate.“[7]

          Насилството кое се провлекува во овој фрагмент може да се прочита како  една алка од синџирот на причинско-последични движења на општественото ткиво, алка чијашто носечка конструкција е внедрена токму во самото насилство. Имено, во повоениот период во Неапол, кога настанува трансформација на системот во Италија, а со тоа и на дискурсите на моќ, кои  - од нивната манифестација на екстремна агресија олицетворена во војната па сè до тежнеењето кон извесна стабилност и умереност  - го создаваат феноменот Гранили во кој, како резултат на неможноста за индивидуален развој, се тоне во незнаење од кое произлегува негрижата кон децата. Тие, пак, од своја страна, се потенцијална опасност да станат жртви на делинквенцијата. Деликвенцијата низ општествените сиви зони се врзува со дискурсите на, условно кажано, легитимната моќ, при што таа влегува во мрежа на односи, која се шири вертикално и хоризонтално во општеството и во неа го вклештува субјектот.  Самата Ортезе во есејот Минувајќи низ една непозната земја ги расветлува причините кои ја поттикнуваат да ги испортретира децата, свесна за длабоката разјаденост што се предизвикува низ умствената темнина предизвикана „одозгора“:

„Она што секогаш ме сепнуваше - речиси како да не гледав добро или како да бев во делириум - беше целосната напуштеност на децата - гледав некакви очиња како ми се смеат или како замижуваат меѓу парталите, внатре во некаква празна гајба од Кока-Кола - како замижуваат засекогаш. А домовите, сепак, по малку ги реконструираа или ги изградија, но таму не живееја сиромашните, ниту пак ги понесоа со себе своите деца. Овие останаа во шпанските сокаци, каде што беа родени и понекогаш, дури и денес, ги уништува епидемија, ги препелка земјотрес, мизеријата ги разјадува и градот, за миг, крикнува (но колку е сето тоа бескорисно). Не велам дека домови, сепак, немаше во голем број. Беа толку многу што ја доведоа до опасност почвата, се уништија прекрасни градини и паркови, но не беа многу оние наменети за живеење: туку пред сè, за шпекулација. И денес, сè уште, ги има во недоглед, но народот без својства постојано расте, како троскот, онаму каде што сонцето никогаш не огрева“.[8]

           Насилството во расказот на Ортезе се движи во две насоки: однатре кон надвор и обратно. Во фрагментот цитиран погоре во анализата е присутно иманентното насилство, кое децата го манифестираат во надворешниот простор, низ практики поврзани со сексуалноста и со играта која претставува лудичка практика, чијашто суштина, исто така, не е лишена од насилство. Децата, всушност, се производи на голиот живот, кој во Гранили се перпетуира низ непрекинлив генерациски ланец. Во поранешната касарна постојат субјекти кои се речиси целосно опредметени, дехуманизирани односно, како што вели Симон Вејл алтернативни човечки видови, хибриди на луѓе и трупови.[9] Оттаму, како „глас“ на текстот низ кој бразди гласот на авторката се јавува тишината. Со целосно одземената способност за дијалогизирање меѓу субјектите кои живеат во Гранили, тишината може да се толкува како показ на иманентното насилство, но и израз на обессиленоста на субјектот, како едно од средствата за негово редуцирање на гол живот. Иманентноста на насилството се поттикнува токму од она што Етјен Балибар го нарекува опкружувачко насилство кое, пак, е резултат на структурното насилство што делува во насока надвор - внатре. Жителите на Гранили не се жртви на директи практики на насилство, туку на насилство кое се наоѓа во самата основа на општествата. Од една страна, тие се зафрлени отпадоци на фашистичкиот дискурс на моќ, чие средство за делување се состои во екстремното насилство трансформирано во есенцијално зло и чија деструктивна моќ не ги зафаќа само одделни категории граѓани, туку метастазира и го пустоши географскиот простор на речиси цела Европа. Од друга страна, пак, во рамките на тогашните повоена разнебитеност на нациите, Италија се конституира како демократска Република, и во таквата макотрпна трансформација на системот, во микропорите на општеството се создаваат локуси на социјалните абјекти, каков што е случајот Гранили.
          Во рамките на микрозаедницата портретирана од Ортезе, евидентната хиерархиска структурираност постои за да биде во континуитет, циклично, укинувана:

„Per una circostanza assolutamente casuale, un motivo fortuito, imprevisto, e che sarebbe altrettanto presto cessato, come una disoccupazione, una malattia, acadeva a volte che qualcuno di questi buoni cittadini fosse costretto a cedere il suo alloggio contro piccola ceditura, a un capofamiglia più fortunato, e si adattasse a sistemarsi con I suoi a in piano inferiore, sicurissimo di risalire entro breve tempo al terzio, o addirittura di lasciare Granili. Quell’uomo, quella famiglia, non ritornavano mai più alla superficie del pozzo, e neppure ne uscivano, benché in un primo tempo fosse parsa cosa facile. I bambini, una volta lindi e sereni, in quel buio si coprivano d’insetti e I loro volti diventavano sempre più gravi e pallidi, le ragazze si mettevano con uomini sposati, gli uomini si ammalavano. Non risaliva più nessuno da laggiù.“[10]

           Разгледувајќи го концептот на homo sacer, Агамбен се осврнува на неговото амбивалентно значење кое го опфаќа поимот на свет и нечист, злосторник. Во античкиот Рим, фигурата на homo sacer не е јасно издиференцирана: homo sacer бил човек осуден за извршување на злосторство, кој, најчесто, не бил казнуван според одредени норми но, оној што ќе го убиел подлежел на т.н. impune occidi, односно не бил казнуван за извршеното убиство. Со оглед на тоа што со злосторството homo sacer станувал нечист, тој бил исклучен од ритуалното убиство по пат на жртвување во име на боговите. Оттаму, неговото постоење се поврзува со табуто, термин кој означува светост, но и  нечистотија и исклученост, односно она што е забрането (изолирано од тековниот живот на заедницата) или затоа што е свето или затоа што е нечисто. Така, кај homo sacer според Агамбен, постои двојно исклучување од „човечкото право“ и од „боженственото право“:

Структурата на sacratio (...) се изведува од спојувањето на две карактеристики: неказнетоста заради убиство и исклучување од жртвувањето. Пред сè,  impune occidiпредвидува исклучување од iuus humanum, со оглед на тоа што го прекратува применувањето на законот по основа убиство (...) Истата формула конституира на некој начин вистинско exeptio во техничка смисла (...) Но (...) исто така претставува исклучок од ius divinum и од секаква форма на ритуално убиство...[11]

          Цикличното абјектирање што се создава во рамките на затворената заедница во Гранили е како mise en abyme во кој се огледува цикличното исклучување на општествените субјекти за кои е укинато секакво право од страна на суверената власт. Од една страна, за нив не владее никакво право кое би го санкционирало нивиот деградиран етички систем. Од друга страна, дискурсите на моќ ги доведуваат до социјалното убиство, кое самото по себе нема никаква цел ниту оправданост. Таквата гранична сфера е во тесна релација со исклучувањето, односно, со сведувањето на голиот живот. Оттаму, Агамбен ја поврзува структурата на власта со онаа врз која се темели светоста (sacratio), односно ја поставува тезата дека политичкиот простор на суверената власт се базира врз двојното исклучување, кое потекнува од заемното проникнување меѓу светото и световното, во точката на погоре спомнатата неидиференцираностмеѓу жртвувањето и убиството:

Суверена е сферата во која може да се убие без да се изврши убиство и без да се изврши жртвување, а свет, односно подложен на убиство и неподложен на жртвување, е животот кој е заробен во оваа сфера.[12]

          Таквиот човеков живот, заробен во сферата на суверената власт е животот на homo sacer, односно голиот живот. Токму светоста на животот, која е денес основа за човековите права, во својот зародиш понесува со себе насилство и потчинетост, чија инхерентност е смртта. Од таквата амбивалентна состојба на светост, всушност, се десакрализира субјектот, животот ја губи својата вредност и се доведува во состојба на потчинетост и дезинтеграција. Доколку терминот sacer, трансформиран, се доведе до релација со модерните општества, означува состојба на изолираност и незаштитеност. Во рамките на окованата состојба субјектите можат да делуваат во микропросторот само според нивните (не)можности. Според Џудит Батлер, моќта е таа која му претходи на субјектот и го утврдува неговото настанување. Дискурсот на моќта се впишува во субјектот, кој ја интериоризира и понатаму одново и повеќекратно ја воспоставува како негова сопствена дејност однонсно agency (Батлер). И во хиерархизираната заедницата претставена во Гранили се отсликува начинот на кој делува моќта во пошироки општествени размери: оние од горните ја покажуваат својата моќ врз оние кои живеат долу каде што моќта се трансформира во притаено насилство. Трагите од насилството што го извршува концептуалната моќ се видливи особено врз нивните тела како израз на нивната нивната местоположба во општествената стратифицираност:

„La madre alzò con una mano la giacca, e vedemmo un corpicino della lunghezza di qualche palmo, perfettamente scheletrito: le ossa erano sottili come matite, i piedi tutti grinze, muscoli come zampine d’uccello. Al contatto dell’aria fredda, la bambina li trasse a sé, lentamente. La madre laciò cadere la giacca-coperta. (…) <> mi disse la Lo Savio. << Per I visceri, non è più cresciuta…>>“[13]

„Sembrava una di quelle lunghe cagne piene di mammelle, che si trascinano con mestizia da un rifiuto all’altro. I suoi capelli erano ancora d’orati, ma il viso terroso, gli occhi spenti, la bocca priva di denti. Le spalle strette, infantili, contrastavano con la gran curva del ventre sulle corte gambe(…)“[14].

          Целосната ментална исцрпеност создава тела со нулта степен на делување. Осакатени во нивното постоење, тие се показатели на неопходниот гнилеж, како релевантен абјектен друг, врз чие немо постоење се темелат општествата честопати несвесни за, како што вели Ортезе, инертниот ужас на живеењето.

Белешки

[1] Ortese, Il mare non bagna Napoli,  173

[2] A.M. Ortese, Corpo celeste, Milano, Adelphi, 1997, pp. 29, 30

[3] A. M. Ortese, Il mare non bagna Napoli, Milano, Adelphi, 1994, p 75: Гранили, еден од најсугестивните феномени на еден свет, каков што е Јужна Италија, мртва во времето што напредува, наместо да се открива во наивните бројки на овој или оној незнаен хроничар, треба прецизно да се разгледа, во сите негови деформитети и апсурдни ужаси(...) Бидејќи Гранили III и IV не е само она што може да се нарече привремено сместување на бездомниците, туку е приказ, во клиничка и правна смисла, на падот на една раса. Според една многу скромна дедукција, само длабоко болен човечки склоп може да го толерира, како што Неапол толерира без да се вознемирува, скапувањето на некој свој член (...) Да се бара во Неапол најдолниот Неапол, откако ќе се посети Борбонската касарна, не му доаѓа напамет никому. Овде, барометрите не означуваат никаков степен, компасите полудуваат. Луѓето што ви доаѓаат в пресрет не можат да ви наштетат: ларви од некаков живот во кој постоеле ветрот и сонцето, од тој живот не чуваат никаков спомен. Ползење или јазење или тетеравење, тоа е начинот на кој се движат. Зборуваат многу малку, повеќе не се неаполитанци, ниту пак нешто друго. (прев. и.т.)

[4] Ibid, 87: На вториот и на третиот кат (...) животот, пак, добиваше човечки изглед, одново добиваше ритам што, на некој начин, можеше да наликува на оној од нормален град. Жените, наутро ги местеа креветите, метеа, бришеа прашина, се чешлаа себеси и децата, кои во голем дел, со вистински црни престилки и сини кравати, беа праќани во училиштата на чесните сестри. Дел од мажите работеа. Имаа купено радио и направено цевки за исфрлање на отпадот, кои, поставени на третиот кат им пречеа со смрдеата и им ги мачкаа прозорците на жителите од подолните катови (...) на третиот кат имаше вистински блесок, имаше ламби и близу до креветите, кои имаа чаршафи, постоеа плакари (...) Некои од мажите во семејството имаа добро платена работа(...), (тоа беа) добри луѓе сe уште мирни и со достоинство, кои откако го изгубиле домот бидејќи им се срушил или пак ги избркале, а не успевајќи веднаш да најдат друг, се имаа прилагодено да живеат во Гранили, без притоа да се откажат од нивната естетика (...) Избегнуваа каков било контакт со граѓаните од првите катови, покажувајќи строгост кон нивната абјектност, која не беше лишена од сочуство и измешана со задоволство заради сопствената јарост (...) (курзив и.т.)

[5] Agamben, Mezzi senza fine, Torino, Bollati Boringhieri, 1996, p 24 (прев. и.т.)

[6] H. Arendt, цит во: Agamben, Mezzi senza fine, 23.

[7] Ortese, Il mare non bagna napoli,  93: Ги гледав пред сè децата, и сфаќав дека тие можеа да умрат трчајќи (...) Единственото детско нешто во тоа детство беа годините. Инаку, беа мали мажи и жени, кои веќе знаеа сe, почетокот како и крајот на нештата, веќе разјадени од пороците и од денгубењето, од најнеиздржливата мизерија, болни во телото и разнебитени во душата, со корумпирани и тупави насмевки, едновремено итри и со болка. Деведесет проценти (...) се веќе туберкулозни или подложни на туберкулоза, рахитични или заразени од сифилис, како татковците и мајките. Вообичаено присуствуваат при парењето на нивните родители и го повторуваат како игра. Овде не постои друга игра, освен ако се исклучат каменувањата.

[8] Ortese, Attraversando un paese sconosciuto во: Corpo celeste, Milano, Adelphi, 1997

[9] С. Вејл, цит во: Étienne Balibar, Violence and Civility: On Limits of Political Anthropology, p. 13

[10] Ortese, 88: Заради некава сосем случајна околност, некаков несакан мотив, непредвиден, кој исто така брзо и се завршува, како што е невработеност или болест, се случуваше некој од овие добри граѓани да биде принуден да го отстапи своето сместување за мал надомест, на претставник на посреќно семејство, и да се удоволи сместување заедно со неговите на подолниот кат, убеден дека за кратко време ќе повторно се качи на третиот, па дури и дека ќе го напушти Гранили. Тој човек, тоа семејство, никогаш повеќе не се искачуваа на површината од бунарот, ниту пак излегуваа од таму, и покрај тоа што на почетокот им излгледало лесно да го остварат. Децата, некогаш чисти и ведри, во темницата се обвиткуваа со инсекти и нивните лица стануваа сe потучни и побледи, девојките тргнуваа со женети мажи, мажите се разболуваа. Никој не повторно не се качуваше од онаму долу.

[11] Agamben, Homo sacer, Torino, Einaudi, 2005, p. 90

[12] Agamben, Homo sacer, p 92

[13] Ortese, Il mare non bagna Napoli, p 94: Мајката со раката го подигна палтото и видовме телце со должина од некоја педа, коска и кожа: коските беа тенки како боички, стапалата набрчкани, мускулите како ножиња на птичка. При допирот со студениот воздух, девојчето бавно се стутка во себе. Мајката го пушти палтото-прекривка (...) „Ова суштество има две години“, ми рече Ло Савио. „Заради утробата, престана да расте...“

[14] Ibid, 96: Изгледаше како оние долги кучки целите со гради, кои се влечкаат со тескобност од еден до друг отпад. Нејзината коса сe уште беше златеста, но лицето пеплосано, очите изгаснати, устата без заби. Плешкте тесни, детски, беа во контраст со големиот свиок на стомакот над кратките нозе (...)

Литература

1. Agamben, Giorgio. Homo sacer. Il potere sovrano e la nuda vita, Torino, Einaudi, 2005
2. Agamben, Giorgio. Mezzi senza fine. Note sulla politica, Torino, Bollati Boringhieri, 2008
3. Balibar, Étienne. Violence and Civility. On the Limits of Political Anthropology in: A Journal of Feminist Cultural Studies, Volume 20, Number, Brown University, 2009
4. Cordaro, Luisa. Anna Maria Ortese. A Testimony of Time, Canada, National Library of Canada, 1999
5. Fiori, Gabriella. Anna Maria Ortese o dell’indipendenza poetica, Torino, Bollati
6. Ortese, Anna Maria. Il mare non bagna Napoli, Milano, Adelphi, 1994
7. Ortese, Anna Maria. Corpo celeste, Milano, Adelphi, 1997