РАЗВОЈОТ НА ХЕРМЕНЕВТИКАТА

Вилхелм Дилтај

      Во еден поранешен есеј го разгледував прикажувањето на индивидуализацијата во човечкиот свет, на начин на кој таа се создава во уметноста, особено во поезијата. Сега се сретнуваме со прашањето за научното познание на одделните личности, дури и со големите форми на поединечното човеково постоење воопшто. Дали е возможно таквото познание и со какви средства располагаме за да го постигнеме?
      Тоа е прашање од најголемо значење. Нашето дејствување секогаш претпоставува разбирање на други личности; голем дел од среќата на луѓето произлегува од сочувствувањето (Nachfuhlen) со туѓите душевни состојби; целокупната филолошка и историска наука се заснова врз претпоставката дека ваквото разбирачко проникнување во поединечното може да се подигне на рамниште на објективност. Историската свест изградена врз таа основаму овозможува на модерниот човек целосно во себе да го има минатото на човештвото: неговиот поглед се протега кон изминатите култури, преку сите граници на сопственото време; тој ја впива во себе моќта на овие култури и потоа се насладува во нивната магија: од тоа произлегува уште поголема среќа. И ако систематските духовни науки (Geisteswissenschaften), од ова објективно поимање на поединечното, изведуваат општи законити односи и сеопфатни зависности, сепак, и за нив во основа важат постапките на разбирање и толкување. Ете зошто сигурноста на овие науки, како и на историјата, зависи од тоа дали разбирањето на поединечното ќе биде подигнато до ниво наопштоважечки став. Така, на самиот влез во духовните науки, се соочуваме со еден, за нив својствен проблем, кој ги разликува од севкупното познавање на природата.
      Секако, предноста на духовните науки во однос на спознавањето на природата е во тоа што нивниот предмет не е појава дадена во сетилата, гол рефлекс на нешто вистинско во свеста, туку е непосредна внатрешна стварност, еден однатре доживеан склоп. Уште од начинот на кој е дадена оваа стварност во внатрешното искуство произлегуваат големи тешкотии за нејзино објективно толкување. За нив овде нема да расправаме. Понатаму, внатрешното искуство, преку кое јас станувам свесен за сопствените состојби, не може да ја доведе мојата сопствена индивидуалност до мојата свест. Дури откако ќе се споредам себеси со другите, го искусувам индивидуалното во мене; дури тогаш станувам свесен за она што во моето сопствено постоење се разликува од другите луѓе; и Гете беше сосема во право кога рече дека ова искуство, најважно од сите наши искуства, се стекнува многу тешко и дека нашиот увид во степенот, природата и границите на нашата моќ секогаш останува несовршен. Постоењето вон нас ни е дадено најпрвин преку сетилата (sense data), во гестовите, звуците и надворешните дејства. Единствено преку процесот на подражавање (Nachbilden) на она што им припаѓа на сетилата, во вид на поединечни сигнали, го дополнуваме ова внатрешното. Ние треба да пренесеме сè - материјалот, структурата, најиндивидуалните црти на ова дополнување - од позиција на сопствениот живот. Тогаш, како може една индивидуално оформена свест, со помош на некаквоподражавање, да ја доведе туѓата и сосема различно одредена индивидуалност, до објективно сознание?
      Постапката со која го осознаваме она внатрешното (ein Inneres), преку знаците што ни се надворешно и сетилно дадени, ја нарекуваме разбирање (Verstehen)Тоа е вообичаен термин; посебната психолошка терминологија, која ни е мошне потребна, може да воскресне само тогаш кога сите писатели еднакво се придржуваат до секој веќе востановен, јасно и корисно одреден израз. „Разбирањето на природата“ - interpretatio naturae – е фигуративен израз. Меѓутоа, толкувањето на сопствените состојби, во нетипична смисла, го означуваме како разбирање. Можам слободно да кажам: не разбирам како сум можел така да се однесувам, навистина веќе не се разбирам. Но, велејќи го ова, јас сакам да кажам дека надворешното прикажување на моето битие, како појава во надворешниот свет, мене ми се спротивставува како нешто туѓо, како нешто што не можам да го толкувам; или во друг случај, сум западнал во состојба што мене ми е туѓа. Според тоа, упатуваме на разбирањето како на процес со кој, од сигналите дадени како сетилни знаци, ја осознаваме психичката структура, чиј израз се самите тие.
      Ова разбирање се протега почнувајќи од разбирањето на детското говорење, сè до разбирањето на Хамлет или Критиката на чистиот разум. Низ камењата, мраморот, музичките звуци, од гестовите, зборовите и пишувањето, од дејствувањата, економските системи и уставните закони, ни говори еден ист човечки дух, кој бара толкување. И навистина, постапката на разбирање насекаде мора да има заеднички белези доколку е одредена од заеднички услови и средства на овие видови сознанија. Со оглед на овие основни елементи, таа е иста. Ако, на пример, посакам да го разберам Леонардо, тогаш толкувањата на дејствувањата, сликите, фреските и пишуваните дела се комбинираат заедно, во хомогена единствена спрега.
      Разбирањето покажува различни степени. Најпрвин, тие зависат од степенот на заинтересираност. Ако интересирањето е ограничено, тогаш и разбирањето е ограничено. Колку нестрпливо слушаме некоја полемика; и забележуваме единствено една точка, која е од практично значење за нас, без да имаме интерес за внатрешниот живот на говорникот. Наспроти тоа, во други случаи, со секој израз, со секој збор, напрегнато стремиме да продреме во внатрешниот живот на оној што говори. Но, и најнапрегнатото внимание може да стане вешт процес во кој се достигнува контролиран степен на објективност, само тогаш ако се фиксирани искажувањата за животот, на тој начин што ние ќе можеме повторно и повторно да им се навраќаме. Ваквата вештина на разбирање на трајно фиксираните изрази на животот ја нарекуваме толкување или интерпретација. Во таа смисла, постои вештина на толкување чијшто предмет се скулптурите или сликите, а многу одамна Фридрих Август Волф  се интересирал за една археолошка херменевтика и критика. Велкер ја застапува, Прелер настојувал да ја развие. Сепак, уште Прелер нагласил дека ваквата интерпретација на немите дела е подложна на објаснување преку литература.
      Тука лежи неизмерното значење на литературата за нашето разбирање на духовниот живот и историјата; единствено во јазикот, внатрешниот живот на човекот го пронаоѓа својот целосен, исцрпен и објективно разбирлив израз. Поради тоа, искуството на разбирањето се фокусира врз толкувањето или интерпретацијата на оние остатоци од човечкото постоење што се содржани во пишуваните дела. 
Толкувањето заедно со нераздвоената критичка обработка на овие остатоци била поаѓалиште на филологијата. Суштината на филологијата е личното искуство и виртуозност при обработката на она што е писмено зачувано и само во рамките на тоа искуство и неговите резултати, може да се развие секоја друга интерпретација на спомениците или историски пренесените дејствувања. Можеме да грешиме во поглед на мотивите на личностите што дејствувале во историјата, самите тие околу себе можат да шират лажно светло. Но, делото на еден голем поет или пронаоѓач, религиозен гениј или вистински философ, секогаш може да биде само вистински израз на неговата душа. Во ова човечко општество полно со лаги, таквото дело е секогаш вистинито и подготвено за целосно и објективно толкување, за разлика од секој друг израз со фиксирани знаци; навистина тоа бргу фрла зраци врз другите уметнички споменици на едно време и на историските случувања на современиците.
      Вештината на толкувањето се развивала сосема постепено, правилно и полека, онака како што се развивало експерименталното истражување на природата преку опитот. Таа се создала и се одржува во личната виртуозност на филологот. На тој начин таа природно се пренесува до другите, преовладувајќи преку личен допир со големиот виртуоз на толкувањето или неговото дело. Но, во исто време секоја уметност се создава според некои правила. Тие нè учат да ги надминуваме тешкотиите. Тие ги пренесуваат плодовите на личното искуство. Поради тоа, од искуството на толкувањето, рано се оформува и излагањетона неговите правила. Херменевтичката наука настанала од судирот на овие правила, од битката меѓу различните гледни точки за толкувањето на делата од животна важност и од неопходната потреба да се утврдат овие правила. Оваа теорија учи за вештината на толкување на пишуваните споменици.
      Додека таа ја одредува можноста за општоважечкото толкување од анализата на разбирањетоконечно стигнува до решенија на сосема општиот проблем со кој започна оваа расправа; покрај анализата на внатрешното искуство, се појавува анализата на разбирањето и обете заедно ги докажуваат можноста и границите на општоважечкото утврдено разбирање на општествените науки (Geisteswissenschaften), доколку тие се условени од начинот на кој психичките факти ни се изворно дадени.
      Сега сакам да го прикажам овој закономерен тек низ историјата на херменевтиката. Како настанала филолошката виртуозност од потребата за длабоко и универзално важечко разбирање, како од неа да се постават правила, да се подведат под иста цел - што беше поточно утврдена со состојбата на науката во даден период, сè додека во анализата на разбирањето, одредената појдовна точка - конечно не била поставена како сплет од правила.

1.
      Вештината на толкувањето на поетите (hermeneia) се развила во Грција поради потребите на наставата. Остроумната игра на толкувањето и критиката на Хомер и другите поети била омилена во епохата на грчкото просветителство, секаде каде што се зборувало грчки. Создадена е поцврста основа тогаш кога и кај софистите и во ораторските школи ова толкување дошло во допир со реториката. Тоа е така затоа што во неа се криело, применето врз красноречивоста, општото учење за композицијата на текстовите. Аристотел, големиот класификатор и аналитичар на органскиот свет, на државите и на литературните дела, во својата Реторика покажува како целината на едно литературно дело може да се раздели на делови, како да се разликуваат стилските форми и да се спознаат содејствата на ритамот, метарот и на метафората. Во Реториката на Александар, на уште поедноставен начин се изложени поимските одредувања за дејствителните елементи на говорот, примерот, ентимемата, поговорката, иронијата, метафората.
      Аристотеловата Поетика за свој предмет сосема јасно го зема резултатот од одредувањето на сушноста или целта на поезијата, нејзините видови, внатрешната и надворешната форма и нејзините елементи на содејствување.
      Вештината на толкување и правилата што нејзе и’  припаѓаат направиле втор важен чекор во александриската филологија. Литературното наследство на Грција било собрано во библиотеки, пишувани се рецензии на текстовите и преку еден вешт систем на критички знаци можел да се постигне резултат од критичката работа врз самите нив. Се отстранувале неавтентичните списи и се составувале предметни каталози на вкупната состојба. Така настанала филологијата, како вештина на рецензирање текстови, на поразвиена критика на толкување и одредување на вредности заснована врз интимното разбирање на јазикот: една од последните најсвојствени творби на грчкиот дух; зар радоста од човечката реч не била, од Хомер па наваму, најсилната побуда на тој дух? Големите александриски филолози, исто така, станувале свесни за правилата содржани во нивната генијална техника. Уште Аристарх свесно размислувал за принципот како строго и сеопфатно да ја утврди употребата на јазикот на Хомер и врз тоа да ги заснова објаснувањето и одредувањето на текстот. Хипарх засновал една примерена интерпретација со наполна свест врз основа на литерарноисториски истражувања и на тој начин ги покажал изворите на феноменот на Аратос и преку нив го толкувал овој спев. И кога меѓу зачуваните спевови на Хесиод ги распознале неавтентичните, кога од еповите на Хомер отстраниле голем број стихови, последното пеење од Илијада и со уште поголема согласност еден дел од претпоследното пеење и целото последно пеење од Одисеја го прогласиле за помладо според времето на настанување, тогаш тоа се случило со помош на виртуозната употреба на принципот на аналогија, според кој речиси е утврден некој канон на јазична употреба, кругот на претставата, внатрешното совпаѓање и естетските вредности на спевот. Притоа она што му противречело било исклучено. Зар од следниов начин на образложување на антитезата не произлегува сосема јасно примената на еден таков морално-естетички канон кај Зенодот и Аристарх од нивна страна; т. е. si „quid heroum vel deorum gravitatem minus dejcere videbatur“. Аристарх, исто така, се повикува на Аристотел.
      Методолошката свест за правилниот метод на интерпретација уште повеќе била зајакната преку спорот со пергамската филологија во александриската школа. Станува збор за спор на херменевтиките во кој сепак било присутно светско историското значење! Со оглед дека во христијанската теологија тоа одново се појавило во една нова ситуација, тоа извршило влијание врз две крупни историски гледишта на поетите и религиозните писатели.
      Кратес од Малос во пергамската филологија го внел принципот на алегориско толкување, (преземен) од стоичката школа. Долготрајната моќ на оваа постапка на толкување најнапред се засновала врз тоа што тој ги измирил противречностите меѓу религиозните сведоштва и еден прочистен поглед на свет. Поради тоа, тој им бил подеднакво потребен на толкувачите на Ведите,Хомер, Библијата и Коранот: една исто толку неопходна, колку и бескорисна вештина. Сепак, во основата на оваа постапка истовремено лежело длабокото разбирање на поетското и религиското творештво. Хомер е пророк, а подвојувањето во него меѓу длабоките сознанија и сетилните груби претстави единствено може да се разјасни ако последните се разберат како случајни средства на поетското прикажување. Алегориското толкување настанало со тоа што овој однос се сфатил како намерно сведување на пневматската смисла во слика.

2.
      Ако не се лажам, овој спор повторно се јавува, но во изменети околности, во борбата меѓу александриската и антиохискататеолошка школа. Нивната заедничка основа секако била идејата дека Стариот и Новиот завет ги поврзува еден единствен внатрешен склоп на пророштва и исполнувања, затоа што на Новиот завет му е нужен таков склоп од пророштва и примери. Ако христијанската црква тргнала од таа претпоставка, таа се нашла во сложена позиција спрема своите противници, со оглед на толкувањето на нејзините свети списи. Во однос на Евреите, нејзе и’  било неопходно алегориско толкување со цел да внесе логос – теологија во Стариот завет; наспроти тоа, во однос на гностиците, морала да се брани од прекумерната примена на алегориски методи. Следејќи ги трагите на Филон, Јустин и Иренеос се обиделе да ги утврдат правилата за разграничување и примена на алегориските методи. Во иста борба со Евреите и гностиците, Тертулијан ја презема постапката на Јустин и Иренеос, но од друга страна, развива плодни правила за подобра вештина на толкување, до која несекогаш се придржувал. Во грчката црква дошло до основното изложување на спротивностите. Антиохиската школа своите текстови ги објаснувала со оглед на основните граматичко-историски принципи. Теодорос Антиохиски во Песна на песните видел само еден свадбен спев. Во Јоввидел само поетско обликување на едно историско предание. Ги отфрлил насловите на Псалмите и имајќи ги предвид повеќето месијански пророштва, ја оспорил нивната директна врска со Христос. Не ја прифатил поставката за двојна смисла на текстот, туку се задржал само на повисоките поврзаности на настаните. Наспроти тоа, Филон, Клеменс и Ориген, врз самиот текст, правеле разлика меѓу пневматска смисла и смисла што и’  припаѓа на стварноста.
      За развојот на искуството на толкување кон херменевтиката, при што последната е издигната до научна свест, е направен чекор подалеку - од овој спор настанале првите херменевтички теории за кои сега знаеме. Уште според Филон постојат применети во Стариот завет, чие познавање мора да лежи во основите на толкувањето на Стариот завет. Потоа Ориген, во четвртата книга од својот спис и Августин, во третата книга De doctrina christiana, засновале една заокружена херменевтичка теорија. На тоа се спротивставуваат два списа, за жал загубени, на Диодор: и на Теодор De allegoria et historia contra, Origenem.

3.
      По ренесансата, интерпретацијата и формирањето на нејзините правила влегуваат во нова фаза. Доаѓа до оддалечување од класичниот и христијанскиот среден век преку јазикот, условите за живот и националноста. Според тоа, во споредба со некогашните практики во Рим, интерпретацијата стремела кон преместување во еден непознат духовен живот со посредство на граматички, фактографски и историски истражувања. Оваа нова филологија, полиматија и критика често морале да се занимаваат само со гласини и фрагменти. Така, тие морале да бидат креативни и конструктивни на еден нов начин. На тој начин, филологијата, херменевтиката и критиката се издигнале на повисок степен. Во последните четири века е создадена обемна херменевтичка литература. Таа формира два различни пристапи, бидејќи класичните и библиските списи биле две големи сили кон кои се стремело со цел да се присвојат. Класично филолошкиот метод на правилата се означувал како 'ars critica'. Таквите дела, меѓу кои се истакнуваат списите на Скипио, Клерико и недовршеното дело на Валесиј, во својот прв дел ја изложувале теоријата на херменевтичката вештина. Безбројни есеи и предговори расправале за интерпретацијата (de interpretatione). Но, за конечното конституирање на херменевтиката му должиме на толкувањето на Библијата. Првиот значаен канонски текст билClavisScripturae sacrae од Флациј (567).
      Јадрото на правилата на интерпретација, кои дотогаш биле пронајдени за прв пат во ова дело, се поврзало со теориска структура - преку постулати, со цел да се постигне општоважечко разбирање, преку вешта примена на овие правила. Свеста за оваа основна позиција, со која, во суштина, управува херменевтиката, Флациј ја здобил со помош на битките во 16 век. Флациј мораше да се бори на два фронта. И анабаптистите и реставрираниот католицизам ја објавиле нејасноста на светите списи. Спротивставувајќи се на ова, Флациј учел особено од егзегезата на Калвин, која од актуелната интерпретација често се навраќала на основните принципи на интерпретација. Најважна работа за еден тогашен лутеранец било оспорувањето на католичкото учење за традицијата, кое тогаш било одново формулирано. Во спорот со протестантскиот библиски принцип, правото на традицијата да го детерминира толкувањето на светите списи може да се заснова единствено врз становиштето дека од самите библиски списи не може да се изведе соодветно и универзално важечко толкување. Советот на Трент, кој заседавал од 1545 до 1563 на својата четврта седница, ги разгледувал овие прашања, а во 1564 е објавено првото автентично издание на декретот. Некое време по делото на Флациј, Белармин, застапник на тридентинскиот католицизам, во еден полемички спис од 1581, обидувајќи се да ја докаже неопходноста на традицијата за нејзино дополнување, најостроумно се борел против разбирливоста на Библијата. Во контекст на овие спорови, Флациј се обврзал херменевтички да ја докаже можноста за универзалната важечка интерпретација. Во процесот на совладување на оваа задача, тој дошол до сознание за методите и правилата за решение на проблемот, што не го решила ниедна поранешна херменевтика.
      Ако толкувачот во својот текст наиде на потешкотии, тој располага со едно суптилно средство да се справи со нив: содејството на списите дадено во живата христијанска религиозност. Ако тоа го преведеме од догматскиот начин на мислење во нашиот, тогаш оваа херменевтичка вредност на религиозното искуство е само одделен случај на принципот според кој во секој метод на толкувањето како негов составен дел се содржи толкувањето што поаѓа од начелото на заемно дејство. Покрај овој религиски принцип на толкување, постојат и логички принципи. Најблизок до него е граматичката интерпретација. Но, Флациј прв го сфатил значењето на психолошкиот или техничкиот принцип на толкување, според кој поединечни места од делото мора да се толкуваат по однос на намерата и композицијата на целото дело. Тој беше првиот што за оваа техничка интерпретација методолошки ги искористил наодите на реториката за внатрешниот склоп на литературното дело, за неговата композиција и неговите влијателни елементи. Подготвителните трудови околу ова ги изврши Меланхтон преку реконструкција на Поетиката од Аристотел. Самиот Флациј бил свесен дека е прв што ја искористил оваа помошна алатка за појасна анализа на текстот, која е составен дел од контекстот, целта, пропорцијата и конгруенцијата на поединечните делови или параграфи. Херменевтичката вредност на тоа помошно средство тој ја подвел под општа позиција на методолошката теорија. 'Поединечните делови на една целина насекаде стануваат разбирливи од нивниот однос спрема целината и спрема другите нејзини делови. 'Тој ја следи внатрешната форма на едно дело сè до стилот и до поединечните влијателни елементи и веќе ги скицира нежните карактеристики на паулинскиот и јоханскиот стил. Тоа беше голем чекор напред, се разбира, во рамките на реторичкиот светоглед. За Меланхтон и Флациј, секој текст е составен од правила и може да се разбере единствено преку нив. Секој спис е како еден логички автомат, обвиткан во стил, впечатливо искажување и говорни фигури.

 

      Формалните недостатоци на делото на Флациј ги надминала херменевтиката на Баумгартен. Сега се утврдува второто големо теолошко– херменевтичко движење. Во Баумгартеновите Извештаи набиблиотекатаво Хале, покрај германските толкувачи и англиските слободни мислители, во германскиот видокруг почнуваат да влегуваат и коментаторите на Стариот завет, кој го објаснуваат преку етнологија. Землер и Михаелис го поддржале и учествувале во неговите трудови. Михаелис беше прв од оние што применил единствен историски поглед на јазикот, историјата, природата и правото, при толкувањето на Стариот завет. Землер, претходник на големиот Кристијан Бауер, го расцепил единството на Новиот аавет, исправно поставувајќи си ја соодветната задача - секој поединечен спис да се сфати во неговиот локален карактер и потоа овие списи да се поврзат во ново единство, содржано во живиот историски концепт на претхристијанската борба меѓу еврејското христијанство и христијаните што припаѓале на послободен ред. Во Подготовки за една теолошка херменевтика, одлучно, целата наука ја свел на два момента: толкување од позиција на лингвистичката употреба и на историските околности. Со тоа било довршено ослободувањето на толкувањето од догмите и била втемелена граматичко-историската школа. Потоа, во Institutio чувствителниот и прецизен дух на Ернести создал класичен текст за овој нов тип херменевтика. Шлаермахер, повикувајќи се на неговата книга, ја развил својата сопствена херменевтика. Сепак, овие достигнувања се одвивале внатре, во строги граници. Под водство на овие толкувачи, композицијата и мисловното ткиво на секој текст од една епоха биле разрешени на исто ниво: круг на претстави,
условен од поединечно време и место. Спрема ова прагматична глетка на историјата, човечката природа е религиски и морално ограничена единствено од страна на надворешните елементи на времето и просторот. Таа не е историска.
      Дотогаш класичната и библиската херменевтика се следеле напоредно. Не може ли обете да се сфатат како примена на една општа херменевтика? Маер, ученикот на Волф, го прави тој чекор во својот Есеј за една општа вештина на толкувањето во 1757. Идејата за неговата наука ја изразил колку што е можно поопшто: таа треба да скицира правила што можат да се воочат при секое толкување на знаците. Меѓутоа, книгата уште еднаш потврдува дека новите науки не можат да се креираат од позиција на архитектоника и симетрија. Така изникнуваат само замаглени прозорци низ кои никој не може да гледа. Една вистинска ефективна херменевтика можела да се развие само во еден ум во кој се поврзани виртуозноста на филолошкото толкување со изворната философска способност. Таков бил умот на Шлаермахер.
4.
      Условите во кои тој работел биле: толкувањето на уметничките дела од страна на Винкелман; конгенијалното вживување во душата на епохите и народите од страна на Хердер и философијата што упатувала на нова естетска гледна точка на Хајне, Фридрих Август Волф и неговите ученици, меѓу кои и Хајндорф, кој бил во најблизок контакт со Шлаермахер за време на неговите проучувања на Платон - сето тоа се обединува кај Шлаермахер преку постапката на германската трансцендентална философија, враќајќи се во она што е отаде спознанието, кон креативната моќ, која дејствувајќи единствено и несвесно за самата себе ја создава во нас целата форма на светот. Преку поврзувањето на овие два момента настанала неговата специфична вештина на толкување и конечната основа на научната херменевтика.
      Дотогаш, во најдобар случај, херменевтиката била збир од правила, чии делови, одделни правила се поврзувале со целта на една општоважечка интрепретација. Херменевтиката ги оддвоила функциите што заеднички учествуваат во овој процес на толкување, како граматичко, историско, естетичко-реторичко толкување и толкувањето факти. И, од филолошката виртуозност на многуте векови, таа ги осветлила правилата според кои овие функции мора да функционираат. Шлаермахер сега тргнал зад овие правила, кон анализа на разбирањето, кон сознание на самата интенционална акција; и од оваа перцепција, тој ја извел можноста за општоважечко толкување, неговите помошни средства, граници и правила. Но, тој можел да го анализира разбирањето како повторно формирање (Nachbilden), како реконструкција, тој можел да го анализира единствено во неговиот жив однос спрема процесот на самото литературно творештво. Во живото набљудување на создавачкиот процес во кој се раѓа едно животно дело, тој препознал услов за сознавање на друг процес со чија помош, од пишаните знаци, се подразбираат целината на едно дело, интенцијата и духовниот тип на неговиот автор.
      За така поставениот проблем, бил потребен нов психолошко-историски поглед на свет. Тргнувајќи од врската што постоела меѓу грчката интерпретација и реториката како наука за вештината на одреден вид литературно творештво, ние го следевме односот за кој овде станува збор. Меѓутоа, разбирањето на двата процеса секогаш останувало логично– реторичко. Категориите во кои тоа се одвивало секогаш биле поврзани со творење логички склоп, логички поредок, а потоа обликување на тој логички производ, во стил, јазички фигури и слики. Меѓутоа, сега се употребуваат сосема нови поими за да се разбере едно литературно дело. Сега постои една хомогена и творечки дејствителна моќ, која несвесна за своето дејство и развој ги осознава и ги развива првичните поттици за една творба. Восприемањето и самостојното обликување во неа се неразделни, како што е овде дадена индивидуалноста, која целосно обзема дури до поединечни зборови. Нејзиното најсублимно изразување се надворешната и внатрешната форма на книжевната творба. А за таквото дело придонесува незаситната потреба да си ја дополни сопствената индивидуалност. Разбирањето и толкувањето секогаш се полни со живот во самиот живот; и се довршуваат преку вештото толкување на живите дела и на контекстот на тие дела во духот на нивниот автор. Ова бил нов поглед, преземен во посебна форма од Шлаермахер.
      Тука лежел еден понатамошен услов за овој голем план на една општа херменевтика; новите психолошко-историски погледи беа наполно развиени до филолошка вештина на толкувањето, од страна на современиците на Шлаермахер и лично од него. Всушност, во тоа време, германскиот дух преку Шилер, Вилхелм фон Хумболт, браќата Шлегел, се свртел од поетското творештво кон толковното разбирање на историскиот свет. Тоа е силно движење, кое влијае врз Бек, Дисен, Велкер, Хегел, Ранке, Савињи. Фридрих Шлегел го довел Шлаермахер до филолошката вештина. Поимите што го воделе во неговите блескави трудови за грчката поезија, за Гете, за Бокачо, биле оние за внатрешната форма на делото, развојната историја на писателите и самата за себе поединечно одредената литература. И зад таквите поединечни достигнувања на една филолошка вештина, која се реконструира, лежи планот на една наука за критиката, една 'ars critica', која би требало да се заснова врз теоријата на продуктивните литературни потенцијали. Овој план се допрел со херменевтиката и критиката на Шлаермахер.
      Исто така, и од Шлегел произлегол планот за превод на Платон. Во текот на ова преведување, се изградила техника за ново толкување, која потоа Бек и Дисен ја примениле врз Пиндар. Платон треба да се сфати како философски уметник. Целта на толкувањето е да се утврди единството меѓу карактерот на философирањето на Платон и уметничката форма на неговите дела. Философијата сè уште е живот, живо преплетен со разговор; нејзиното писмено прикажување е само фиксирање заради паметење. Така, таа мора да биде дијалог и колку повеќе е уметничка форма, ја чини неопходна личната реконструкција (Nacherzeugung) на живите мисловни врски. Меѓутоа, во исто време, поради строгото единство на оваа мисла на Платон, секој дијалог мора да го продолжува претходниот, да го подготвува подоцнежниот и понатаму да ткае конци на различните делови од философијата. Ако се следи овој однос на дијалозите, се подигнува една врска на истакнатите дела, која ни отвора увид во основната интенција на Платон. Според Шлаермахер, дури од оваа уметнички оформена схема настанува вистинското разбирање на Платон; споредено со тоа, утврдувањето на хронологијата на неговите дела е од помало значење, иако повеќекратно се совпаѓа со самиот склоп. Бек имал можност во својата позната критика да каже дека тоа ремек-дело отворило пат за Платон во филолошката наука.
      Со таквата филолошка виртуозност, во духот на Шлаермахер, за прв пат сега се поврзала извонредната философска способност. Тој се школувал во духот на трансцеденталната философија, која била прв систем што нуди соодветни средства за општото формирање и разрешување на херменевтичкиот проблем: така сега настанале општата наука и теорија на толкувањето.
      Есента 1804 година, по читањето на Institutio на Ернести, Шлаермахер направил прв нацрт на неговата теорија, бидејќи со неа сакал да го отвори својот курс за егзегеза во Хале. Така настанатата херменевтика ние ја поседуваме во нецелосна верзија. Неа ја заживеал Бек, ученик на Шлаермахер.
      Од херменевтиката на Шлаермахер ќе ги истакнам сугестиите од кои ми се чини дека зависи понатамошниот развој. Секое толкување на пишуваните дела е само вешто изградување на постапката на разбирање, која се протега над целиот живот и која се однесува на секој вид говор и писмо. Како резултат на тоа, анализата на разбирање е основа за поставување на правилата за толкување. Но, ова може да се заокружи само во однос со анализата на продукцијата на пишувани дела. Спојувањето на правилата што ги одредува средствата и границите на толкувањето единствено може да се втемели врз соодносот меѓу разбирањето и творештвото.
      Можноста за општоважечко толкување може да се изведе од природата на разбирањето. Во процесот на разбирање, индивидуалноста на толкувачот и на авторот не стојат една наспроти друга како два неспоредливи факта: и двете се формирале врз основа на заедничката човечка природа, а тоа овозможува меѓусебна заедница што луѓето ја делат и којашто е неопходна за говор и разбирање. Изразите на Шлаермахер, кои имаат карактер на формула, психолошки можат и понатаму да се дообјаснат. Сите индивидуални разлики во последната инстанца не се условени со квалитативни разлики меѓу луѓето, туку со градирани разлики на нивните интелектуални процеси. Кога толкувачот несигурно ја префрла сопствената животност онаму каде што била, во една историска средина, тој е во состојба од оваа моментална гледна точка да нагласи и да зајакне извесни интелектуални процеси, да ги остави другите да заземат помалку важно место и да доведе до реконструкција на еден туѓ живот во самиот себе.
      Ако сега обрнеме внимание на логичката страна на оваа постапка,  склопот се распознава единствено од релативно одредените поединечни знаци, преку континуирана помош на корисното граматичко, логичко, и историско знаење. Изразена преку нашата логичка терминологија, овој логички аспект на разбирање се состои во содејство со индукциите, примената на поопштите вистини на поединечниот случај и компаративната постапка. Една понатамошна задача би ги утврдила поединечните форми што ги преземаат наведените логички операции и нивните врски.
      Се соочуваме со средишната потешкотија на толкувачката вештина. Целото дело мора да се разбере преку поединечните зборови и нивните соединувања, а наполното разбирање на ситните елементи претпоставува разбирање на целото. Овој круг се повторува по однос на поединечното дело спрема предиспозицијата и развојот на неговиот автор и уште еднаш, во сооднос со поединечното дело, спрема неговиот литературен род. Шлаермахер го решил овој проблем сосема внимателно, во предговорот наДржава од Платон; во белешките од неговите егзегетички предавања имаме и други примери на истата постапка. (Почнал со прегледот на структурите, што би можело да се спореди со површното читање, го опфатил целиот склоп, ги осветлил потешкотиите и притоа го зачувал увидот во местата што ја одржуваат композицијата. Дури тогаш започнало вистинското толкување.) Теоретски, тука се доаѓа до спротивставување на границите на севкупното толкување; тоа секогаш ја завршува неговата задача само до одреден степен. Така сето разбирање останува релативно и никогаш не може да биде довршено.

      Individuum est innefabile.
      Шлаермахер го отфрлил затекнатото расчленување на процесот на толкување на граматичко, историско, естетско и предметно толкување. Овие различности означуваат само тоа дека граматичкото, историското, фактичкото и естетичкото знаење мора да бидат присутни кога толкувањето ќе започне и дека можат да дејствуваат при секој чин на тоа толкување. Но, постапката на толкување единствено може да се раздели на два момента, содржани во препознавањето на една духовна творба сочинета од јазични знаци. Граматичкото толкување создава континуитет во текстот од една врска до друга, сè дури не ја достигне највисоката соработка во делото како целина. Психолошкото толкување тргнува од проекцијата во внатрешниот создавачки процес; тоа напредува кон надворешната и внатрешната форма на делото, а оттаму кон размислувањето на единството на делото во психолошкиот тип и развој на неговиот автор.
      Со ова сега е постигната позиција од која Шлаермахер мајсторски ги развива правилата на вештината на толкувањето. Основниот елемент е доктрината за надворешната и внатрешната форма; особено длабокоумни се отворените напредувања кон една општа теорија на литературната продукција, во која би лежел органонот на литературната историја.
      Крајната цел на херменевтичкиот метод е да се разбере авторот подобро отколку што тој самиот себеси се разбрал. Ова е неопходна последица од учењето за неспознајното творештво.
      Да заклучиме. Само со оглед на јазичните споменици, разбирањето станува толкување што достигнува општа важност. Ако во херменевтиката филолошкото толкување е свесно за својата постапка и своите причини, тогаш практичната корист на таквата дисциплина, во споредба со живите вежби на Фридрих Август Волф, со право не треба да се преценува. Но, од онаа страна на оваа практична корист, за самото толкување ми се чини дека втората основна задача лежи во следново: наспроти континуираниот упад на романтичарската самоволност и скептичната субјективност во подрачјето на историјата, таа треба теоретски да ја втемели општата важност на толкувањето, врз која се заснова сета сигурност на историјата. Вклучено во составот на теоријата на познанието, логиката и методологијата на духовните науки, ова учење за толкувањето станува важна врска меѓу философијата и историските науки, главен составен дел на основоположувањето на духовните науки.
      
      Додатоци на ракописите

                  1.
       Разбирањето влегува во општиот поим на сознавање, при што сознавањето во поширока смисла се сфаќа како постапка со која се стреми кон општо логично знаење.
      (Поставка 1) Постапката со која врз основа на сетилните прикажувања на душевниот живот се доаѓа до негово сознание, ја означуваме како разбирање. 
      (Поставка 2) Колку и да се различни сетилните разбирливи изразувања на духовниот живот, нивното разбирање мора да ги поседува зададените заеднички карактеристики на основа на наведените услови на овие видови сознанија. 
      (Поставка 3) Толкување, интерпретација го нарекуваме разбирањето на прикажувањата на животот, фиксирани во запишани знаци по пат наметоди. 
      Толкувањето е дело на личната вештина, а неговото најсовршено користење е условено од генијалноста на толкувачот; тоа се заснова врз сродноста со авторот, зајакната преку потемелен соживот со него, преку постојано проучување, на пример: Винкелман со посредство на Платон (Јусти), Платон на Шлаермахер итн. Врз основа на ова се темели дивинаторското во толкувањето.
      Ова толкување, со оглед на наведените тешкотии, е значаен предмет на бескрајниот труд на човечкиот род. Целокупната филологија и историја најпрвин преработуваат... Не е лесно да си го претставиш себеси бескрајното натрупување на научната работа, посветена на толкување. Силата на ова разбирање расте во човечкиот род, исто толку постепено, закономерно, полека и тешко, како и силата на сознанијата и превладувањата со природата.
      Но, бидејќи оваа генијалност е многу ретка, самото толкување мора да го вежбаат и да го  учат и оние што се помалку надарени; тоа е неопходно.
      (Поставка 4а) Да се задржи вештината на генијалните толкувачи, преку формулирање правила, онака како што се тие присутни во нивните методи или како што таа им дошла во свеста. 
      Секоја човечка вештина достигнува повисок степен преку нејзиното користење, ако животниот резултат на вештакот успее да се пренесе на продолжувачите, во која било форма. Средствата за методолошко обликување на разбирањата се јавуваат само таму каде што јазикот обезбедува цврст темел и каде што постојат трајно вредни творби, околу кои се покренува спор при различни толкувања: спорот меѓу генијалните мајстори на толкувањето тука мора да бара разрешување преку општоважечките правила. Сигурно дека за сопствената вештина на толкување најпоттикнувачки е допирот со генијалниот толкувач или неговото дело. Но, краткоста на животот бара скратување на патот на утврдувањето на пронајдените методи и правилата применети во нив. Оваа теорија на вештината на толкување на вообразбите на животот фиксирани вопишуваните знаци ја нарекуваме херменевтика (Поставка 4 б). На тој начин може да се одреди постоењето на херменевтиката и да се оправда нејзината примена во одреден обем. Причината за тоа што таа денес не буди таков интерес како што посакуваат застапниците на овој метод, според мене, лежи во тоа што таа не се занимава со проблемите што произлегуваат од денешните состојби на науките и коишто би го зголемиле интересот за неа. Херменевтиката имала необична судбина. Таа секогаш врз себе привлекувала внимание само за време на некое големо историско движење, кое го разбирало поединечното историско постоење како важна задача на науката, за потоа повторно да исчезне во мрак. Така, тоа за прв пат се случило тогаш кога толкувањето на светите списи било од животна важност за протестантизмот. Потем тоа се случува во одреден период од нашиов век, во рамките на развојот на историската свест, кога повторно е оживеана од страна на Шлаермахер и Бек; и јас сум го доживеал времето во коеЕнциклопедијата на Бек, сета концентрирана околу овие проблеми, важеше како неопходен пристап во светилиштето на филологијата. Кога Фридрих Август Волф со потценување се изјаснил за тоа колку е вредна херменевтиката за филологијата, оттогаш оваа наука едвај наоѓала наследници и застапници; тоа значи дека била надживеана нејзината тогашна форма. Меѓутоа, проблемот што во неа бил животно дејствен, денес повторно го сретнуваме во нова и сеопфатна форма.
      (Поставка 5) Разбирањето што сега треба да се изложи, сфатено во широка смисла, е темелна постапка за сите други операции во духовните науки... 
      Како што во природните науки секое законско сознание е можно единствено со посредство на она што се мери и она што се брои во искуствата и во нивните содржани правила, така во духовните науки секоја апстрактна поставка конечно може да се оправда само со нејзиното поврзување со духовната виталност, онаква како што е дадена во доживувањето и разбирањето. Ако разбирањето е темелно за духовните науки, тогаш (Поставка 6) во засновањето на духовните науки, една од основните задачи е сознајно-теориската, логичката и методската анализа на разбирањето. Но, значењето на оваа задача станува сосема јасна, дури тогаш кога ќе ги освестиме потешкотиите што ги содржи природата на разбирањето, со оглед на примената на една општоважечка наука.
      На некој начин, секој е затворен во својата индивидуална свест, таа е индивидуална и му ја соопштува својата субјективност на севкупното разбирање. Проблемот што тука постои, уште Ѓорги – софистот го искажал на следниов начин: кога би постоело знаењето, оној што го поседува (тоа знаење) не би можел да го соопшти никому. Секако, за него, со проблемот се прекинува мислењето. Проблемот треба да се реши. Можноста да се сфати туѓото претставува, пред сè, еден од најдлабокитесознајно-теориски проблеми. Како може една индивидуалност да доведе до општоважечко објективно разбирање на едно сетилно дадено индивидуално прикажување на животот на Другиот (fremde individuelle Lebensausserungen). Условот со кој е поврзана оваа можност се состои во тоа што ниту во едно индивидуално изразување на Другиот не може да се појави нешто што не би било содржано во животноста на оној што толкува. Во сите индивидуалности се наоѓаат исти функции и составни делови, устројствата на различните луѓе се разликуваат само според степенот на нивната цврстина. Истиот надворешен свет се одразува во нивните имаголошки слики. Значи, во животноста мора да биде содржана способноста. Поврзување, зајакнување, намалување: транспозицијата е трансформација. 
      Втора апорија
. Од поединечно - целина, од целината, сепак, повторно поединечно.
      Целината на едно дело бара напредување кон индивидуалноста (на авторот), кон литературата со која индивидуалноста е во врска. Компаративната постапка, конечно, ми овозможува секое поединечно дело, секоја поединечна реченица да ја разберам подлабоко одошто сум ја разбрал претходно. Разбирање на основата на целината, а сепак целина врз основа на поединечното. 
      Трета апорија
. Веќе секоја поединечна интелектуална состојба ја разбираме поаѓајќи од надворешните привлечни особености, кои ја предизвикале. Омразата ја разбирам поаѓајќи од опасното нафрлање на еден живот. Без тој однос не би можел да си ги претставам страстите. Така, за разбирањето е неопходен контекст. Во последната инстанца, разбирањето не се разликува од објаснувањето, ако е тоа воопшто возможно во ова подрачје. Објаснувањето, пак, за своја претпоставка повторно го има довршувањето на разбирањето. Во сите овие прашања станува јасно дека сознајно-теорискиот проблем е насекаде ист, тоа е општоважечко знаење до кое се стига преку искуство. Меѓутоа, овде тој се појавува под посебни околности на природата на искуствата во духовните науки... 
      На влезот во духовните науки како темелен сознајно-теориски проблем стои анализата на разбирањето. Со тоа што херменевтиката тргнува од овој сознајно-теориски проблем и тоа што неговото решение е нејзина последна цел, во внатрешен однос таа допира големи прашања, кои ја придвижуваат денешната наука: прашањата за конституцијата и легитимноста на духовните науки. Нејзините проблеми и поставки стануваат жива стварност.
      Разрешувањето на овие сознајно-теориски прашања води кон логичкиот проблем на херменевтиката. Секако дека овој проблем насекаде е ист. Само по себе е разбирливо дека едни исти елементарни логички операции се појавуваат во духовните и природните науки (против моето сфаќање кај Вунт). Индукција, анализа, конструкција, споредување. Но, сега станува збор за тоа кои специфични форми тие ги земаат во внатрешното искуствено подрачје на духовните науки. Индукцијата чиишто податоци се сетилните случувања, како и секаде така и тука, се извршува врз основа на знаењето за еден склоп. Во физичко–хемиските науки, тој склоп е математичко познавање на квантитативните односи, во биолошките науки - целта на животот, во духовните науки - структурата на духовната животност. Оваа основа не е логичка апстракција туку еден реално даден склоп во животот; меѓутоа, тој е индивидуален - според тоа, тој е субјективен. Со тоа се одредени задачата и формата на оваа индукција. Тогаш нејзините логички операции добиваат одредена форма преку природата на јазичниот израз. Така, на тесно јазично подрачје, оваа индукција се специфицира преку теоријата на јазикот: граматиката. Поаѓајќи од одредени граници на неодредени (варијабилни) значења на зборовите и од синтаксичките елементи на формите, ја добиваме особената природа на одредувањето на познат (од граматиката) склоп. Дополнувањата на оваа индукција, извршени во разбирањето на поединечното како целина (еден склоп), преку компаративен метод што го одредува поединечното, и преку односите спрема другото сингуларно, го чинат објективно неговото поимање...
      Градење на поимот внатрешна форма. Меѓутоа, пробивањето кон реалноста е неопходна внатрешна духовност, која се крие зад внатрешните форми и склопот на поединечното дело. Кај поетите - творечката способност, кај философите, концепт од погледи за животот и светогледи (Lebens und Weltanschauung), кај големите практичари нивниот практичен однос спрема реалноста итн. Оттука, се следи поврзаноста на филологијата со највисоката форма на историско разбирање. Толкувањето и историското изложување се само две страни на ентузијастичкото вдлабочување - една бескрајна задача. Истражувањето на содејствата меѓу процесите, кои им се заеднички на сите сознанија и нивните спецификации под условите на постапките, го дава резултатот од учењето за методот. Неговиот предмет е историското градење на методот и неговата спецификација во одделните подрачја на херменевтиката. Еден пример: толкувањето на поетите е особена задача. Од правилото: да се разбере подобро одошто авторот себеси се разбира, исто така го разрешува проблемот на идејата во една песна. Таа е присутна (не како апстрактна мисла) туку како еден несвесен склоп, кој дејствува врз организацијата на делото и кој се разбира од внатрешната форма на делото; еден поет не треба, и никогаш нема да биде сосема свесен за неа; толкувачот ја истакнува токму неа; можеби тоа е најголемиот триумф на херменевтиката. Така сегашното поставување на правилата, кое е единствена постапка за востановување општи правила, со прикажување на создавачките методи, мора да ги дополни генијалните толкувачи во различните подрачја. Во тоа лежи поттикнувачката сила. Ова треба да се спроведе во сите методи на духовните науки. Тогаш, склопот е метод натворечката генијалност, апстрактни правила што тој ги пронашол, а кои се субјективно условени; изведување на едно општо валидно поставување на правилата со сознајно-теориска основа.
      Херменевтичките методи, конечно, се во врска со литерарната филолошка и историска критика и оваа целина преминува во објаснување на сингуларните појави. Меѓу толкувањата и објаснувањата постои само градациска разлика, не цврста граница бидејќи разбирањето е бесконечна задача. Но, во дисциплините постои сознание за тоа дека психологијата и науката за системите можат да се применат само во апстрактни системи. Според принципот на нераздвојност на сфаќањата и вреднувањата, за херменевтичкиот процес неопходна е литературната критика, таа е иманентна. Нема разбирање без вредносно чувство, меѓутоа вредноста се утврдува објективно и универзално, дури преку споредувања. За ова е потребно утврдување на нормативното во еден литературен род, на пример драмата. Оттука потем тргнува филолошката критика. Примереноста се утврдува во целината, а противречните делови се исклучуваат. Лахман, Рибекс, Хорациј итн., а од другите дела да се извлече една норма и да се исклучат несоодветните дела; критика на Шекспир; критика на Платон.
      Значи, литературната критика е претпоставка на филолошката: бидејќи токму од судирот со неразбирливото и безвредното, таа добива поттик, а литературната критика - како естетичка страна на филолошката критика - во неа го наоѓа своето помошно средство. Историската критика е само гранка на критиката, која е естетичка во својата појдовна точка. Сега (како таму), насекаде се одвива понатамошен развој, како кон историјата на литературата, естетиката итн. - така и кон пишувањето на историјата итн.

 

   2.
      Бек со право кажува дека филологијата е: „сознавање на она што човечкиот дух го произвел“ (Енциклопедија 10). Ако тој на тоа парадоксално му додава: „т. е. она што е сознаено“ тогаш овој парадокс се заснова врз погрешна претпоставка дека спознаеното и произведеното се идентични. Наспроти тоа, во творештвото заедно дејствуваат сите духовни сили, па во една песна или во едно писмо на Свети Павле е содржано нешто повеќе одошто сознание.
      Ако поимот се сфати во најширока смисла, тогаш филологијата не е ништо друго туку склоп од влијателни елементи преку кои историското се доведува до разбирање. Тогаш таа е склоп насочен кон спознавање на поединечното. И државниот буџет на Атињаните е нешто единечно, иако се покажува како систем што може да се прикаже во општи односи. Тешкотиите што лежат во овие поими се разрешуваат преку текот на развојот на дисциплините на филологијата и дисциплините на историјата. Секој мора да се согласи со реската разлика меѓу сознанието на единечното како нешто посебно вредно и сознанието на општиот системски склоп на духовните науки. Ова регулирање на границите есосема јасно. Зашто, разбирливо е по себе дека притоа доаѓа до содејства и дека на филологијата и’ е потребно систематско знаење, познавање на фактите, на политиката итн. Филологијата сега се изградува како спознавање на она што е дадено во книжевните дела. Ако на тоа му се додадат спомениците, тогаш нејзиниот предмет би бил она што Шлаермахер го има наречено симболизирачка дејност. Историјата, од своја страна, започнала со политички дејствувања, војни, устави. Но, тоа одвојување според содржините е пречекорено кога филологијата како практична дисциплина ги вовлекла во своето подрачје и државните старини. Од друга страна, се развила разлика меѓу методолошките дејности и исклучиво историските прикажувања. Но, со тоа што во своето подрачје ги вовлекла аналитичката литература и историјата на уметноста, таа ја пречекорила практичната дисциплина и спомнатата разлика. Според тоа, меѓу филологијата и историјата се работи за регулирани граници. Тоа е возможно само ако од играта се испуштат практичните интереси на факултетските науки.
      Ако целата постапка на спознавање на поединечното мора да се сфати како еден склоп, тогаш се поставува прашањето дали по јазичната употреба можат да се развијат разбирањето и објаснувањето. Тоа е невозможно затоа што општите сознанија, преку една постапка аналогна на дедукција, содејствуваат во секое разбирање како фактичко знаење, не само психолошки туку и поинаку. Според тоа, овде станува збор за градација. Таму каде што општите сознанија се применуваат свесно и методолошки,со цел поединечното да се доведе до сестрано знаење, изразот „објаснување“ добива свое место како тип на сознание на поединечното. Меѓутоа, тој израз е обратен само ако имаме предвид дека воопшто не може да стане збор за некое неопходно разрешување на поединечното. Овде се разрешува спорното прашање дали јасноста на психичките искуства е она општо што лежи во основата на разбирањето, или е тоа науката на психологијата. Ако техниката на спознавање на поединечното се довршува како објаснување, тогаш науката на психологијата е исто така основа како и другите систематски духовни науки. Овој однос веќе сум го покажал врз историјата.
     
                              3.
      Односот на теоријата на вештината спрема постапката на толкување овде е сосема ист на оној што ни го покажуваат логиката или естетиката. Преку теоријата на вештината, постапката се доведува до формули, а тие се сведуваат до состав на целта во кој се создава постапката. Со посредство на една таква теорија на вештината, секогаш се зајакнува енергијата на духовното движење, чиј израз е и самата таа. Бидејќи теоријата на вештината ја воздигнува постапката до свест на виртуозност, таа ја развива до консеквенции овозможени преку формули; ако таа ја доведува до сознание нејзината легитимност, таа ја зајакнува самоизвесноста со која таа се извршува.
      Меѓутоа, едно друго дејство достигнува подлабоко. За да го сфатиме тоа дејство, мораме преку поединечни херменевтички системи да одиме подалеку, до нивниот историски склоп. Секоја теорија на вештината е ограничена на постапка којашто важи во одредено време, чии формули тоа ги развива. Штом историското мислење станало зрело за херменевтиката и критиката, за естетиката и реториката, за етиката и политиката, се јавува потреба старото засновање на целиот склоп да се дополни конечно со едно историско значење. Историската свест мора да се издигне над постапката на една поединечна епоха, а таа може тоа да го направи, така што сите затекнати насоки во рамките на толкувањето и критиката, поезијата и речитоста, да ги собере во себе, меѓусебно да ги процени и да ги разграничи, да ја разјасни нивната вредност од нивниот однос спрема самиот тој склоп на целта, да ги одреди границите во кои тие можат да ја задоволат нејзината човечка длабочина и, конечно на тој начин, сите овие историски правци, во раките на целта, да ги спознае како низа можности содржани во него. За овој историски труд, од одлучувачко значење е тоа што таа може - формулите на теориите на вештината да ги набљудува како премиси на историските правци. Значи, во процесот на мислењето за постапката, со помош на кој склоп може да ги реши задачите содржани во себе, лежи внатрешната дијалектика, која го води ова мислење напред, низ историски ограничените правци, низ формули што им соодветствуваат на овие правци, до една универзалност, која секогаш и секаде е врзана за историското мислење. Така, овде како и секаде, историското мислење станува само творечко со тоа што работливоста на човекот во општеството ја издигнува над границите на миговите и местата. Тоа е поаѓалиште преку кое историското проучување на херменевтичката методологија е поврзано со интерпретативната постапка, а обете заедно со систематската задача на херменевтиката. 
      

превод од англиски: Сенка Анастасова