ТОЛКУВАЊЕ НА ВАРИОРУМ

ИМА ЛИ ТЕКСТ ВО ОВАА КЛАСА?

Стенли Фиш

      Есејов е напишан во три фази, а она што во моментов пред себе го гледате е стопена верзија од првобитната творба. Неа, пак, ја подготвив во 1973 година за форумот на Здружението на модерен јазик, што го организираше Фредрик Џејмисон, како дело наменето за читателската критика. Се зафатив за Милтоновиот Вариорум зашто тој ми помогна да го применам методот што одамна го имам усвоено - да се премери критичката историја на едно книжевно дело за да се откријат расправи кои почиваат на точка на согласување за која расправачите не биле свесни. Потоа ја идентификував таа точка со искуството од едно дело и тврдев дека формалната критика - бидејќи повеќе го истакнува просторното од временското - го занемарува или го потиснува она што навистина се случува при читањето. Така, во случајот со три сонети на Милтон, она што навистина се случува зависи од миг на двоумење или синтактичко лизгање, кога читателот е намамен да дојде до еден заклучок за потоа да сфати (на почетокот од следниот стих) дека заклучокот до кој дошол е или неполн или, едноставно, погрешен. Во формалната анализа, се жалам, тој миг исчезнува, или зашто бил тиснет дури не станал (нерешлива) загатка или зашто бил отстранет од постапката неспособна да открие вредност во временските појави.
      Она што не го видов тогаш беше дека мигот што исчезнува во формалната анализа е мигот што се појавува во еден друг вид анализа, имено онаа за која јас се залагам во овој есеј. Ова е точката од втората фаза на есејот, која почнува со објавата дека формалните карактеристики не постојат независно од искуството на читателот и завршува со признанието дека она што го сметам за читателско искуство е производ на збир, за мене, уверливи претпоставки. Со други зборови, критиката што јас ја практикувам не ги открива туку ги создава фактите за кои велам дека формалната критика ги занемарува (предвремени заклучоци, двојна синтакса, погрешна идентификација со раскажувачите). Обвинението дека лошиот (бидејќи просторен) модел го потиснува она што навистина се случува ја загуби својата сила кога сфатив дека поимот „навистина се случува“ е само уште една интерпретација. Штом сфатив, веднаш се соочив со проблем што ме доведе до тоа да го напишам последниот дел есента 1975 година, а тоа е проблемот да ги претставам точките на согласување меѓу читателите и аспектите околу кои тие се разидуваат. Токму на оваа точка го разработив поимот интерпретативни заедници како објаснение и за разликите што ги гледаме - а со тоа и правиме - и за фактот дека тие разлики се ниту случајни ниту идиосинкретски, туку систематски и конвенционални. Така, есејов завршува со перспектива која воопшто не наликува на онаа со која почна, и токму од таа перспектива ги имам напишано и последователните есеи.


                             
                           Анализа што зависи од читателското искуство

      Ги сметам првите два тома од Милтоновиот Вариорум за бескрајно фасцинантни. Мојот интерес, сепак, не се прашањата што овде се решени (иако вакви има многу), туку теоретските претпоставки виновни за забуните што повремено се создаваат. Овие забуни исткаа шема во рамки на која критичарите - одделени меѓусебно дури и со по двесте и седумдесет години, но современици по своите интереси - се поредени од двете страни на толкувачката загатка. Некои од овие интереси се познати, па дури и злогласни: кое е значењето на Хајмонија во Комус? Други, како идентитетот на она суштество или она нешто кое се појавува на прозорецот во Алегро, стих 46, едвај да се нешто помалку злогласни. Некои, пак, им се од интерес на оние што сочинуваат антологии: списоци на видови зборови, лексички повеќезначности, интерпункциски знаци. Во секој засебен пример, шемата е иста: секое гледиште може да се поткрепи со убедливи докази - во случајот со Алегро и доаѓањето на прозорецот може да се најдат аргументи за употребата на секоја именка од песната појавена во радиус од десет стиха,  а издавачката постапката секогаш завршува со заведување на несогласувањата меѓу двајца издавачи. Накратко, ова се навидум нерешливи проблеми, барем со оние методи што традиционално се употребуваат за нивно решавање. Она што јас сакам да го кажам е дека нивната цел не е да бидат решени, туку да бидат доживеани, и следствено секоја постапка наменета да одреди која од понудените анализи е точна неизбежно ќе се соочи со неуспех. Што ова значи? Дека критичарите и издавачите си поставувале погрешни прашања и дека мора да се формулира нов збир прашања засновани на нови претпоставки. Би сакал да го направам барем првиот чекор во таа насока со премерување на некои од точките на расправа во Милтоновите сонети. Ги избирам сонетите оти се кратки и оти лесно може од нив да се премине на теоретските прашања со кои се занимава есејов.

      Дваесеттиот сонет на Милтон - „Лоренс од доблесен татко доблесен син“ - не е предмет на многу голем интерес. Овде поетот поканува еден свој пријател да му се придружи во некакви хорациски задоволства - слава измешана со разговори, вино и песни, починка од работата дотолку попријатна, бидејќи земјата надвор е смрзната, а денот стушен. Единствената контроверзија што ја покрена сонетот се однесува на задните два стиха:


Лоренс, од доблесен Татко, Син доблесен,
долините осојни се, патеките калливи,
студенилово ќе нèзближи и тмурните дни
ќе ги минеме крај камин; тешкава есен
да ја олесниме; в муабет часот лесен
ќе се чини и поскоро ќе мине, дур красни
Лилии и Ружи не никнат од под мразој матни
и околу земјата исткаат наметка небесна.
Пријатна ли слава ќе нèгоштева нас
уши ќе начулиме за виното што пее
за милозвучната Флејта и ѕунливиот глас
творец на бесмртна музика низ Тоскана што дува.
Кој за ваквите задоволства може да суди и чува
од нив време многу, тој без мудрост не е.

     Фокусот на контроверзијата е зборот чува на (англиски ‘spare’, чие значење може да биде: чува, штеди, посветува, н.з.), за чие значење во сонетов се посочуваат две варијанти: остава време за и се воздржува од. Очигледно зборот е клучен за да се извлече смислата на стиховите. Според едното значење, „ваквите задоволства“ се препорачуваат - оној што остава време за нив не е без мудрост; според другото, тие се предупредување - оној што знае да се воздржува од нив не е без мудрост. Приврзаниците на овие две толкувања ја наведуваат како доказ во свој прилог англиската и латинската синтакса, различни извори и аналогии, Милтоновите „познати ставови“ од другите негови дела и недвосмислено изразените чувства во следниот сонет на истата тема. Премерувајќи ги овие аргументи, А. С. П. Вудхаус вели: „Јасно е дека се оди во прилог на значењето „се воздржува од“. По оваа изјава следува пасус ставен во  заграда потпишан со иницијали Д. Б. (за Даглас Буш), кој, пишувајќи веројатно по смртта на Вудхаус, почнува „И покрај цела низа академски имиња во прилог на 'се воздржува од', ова толкување може да се смета за многу понеосновано, а 'остава време за' многу поверојатно отколку што тоа Вудхаус го признаваше“. Потоа Буш се зафаќа со аргументите на кои се потпирал Вудхаус за да го извлече од нив токму спротивниот заклучок. Ако ништо друго, ваквата изведба барем ја навестува поентата што сакам да ја изразам: аргументите што навидум и одат во прилог на формалната анализа, односно анализите произлезени од претпоставката дека значењето е вкопано во творбата - секогаш ќе покажуваат во толку насоки колку што има толкувачи, т.е. не само што можат да докажат нешто, туку можат да докажат што било.
      Се чини дека сме назад во почеток, соочени со контроверзија што не може да се реши зашто аргументите не се од помош. Но, што ако самата таа контроверзија се смета за аргумент, не за повеќезначност што мора да се  разбистри, туку за повеќезначност која читателите отсекогаш ја доживувале? Со други зборови, што ако прашањето „што значи зборот 'чува'“ го замениме со прашањето  - што значи фактот дека значењето на зборот 'чува' отсекогаш било загатка“. Предноста на ова прашање е што тоа може да се одговори. Всушност, и било одговорено од многу читатели. Она за што читателите на Вариорумотдискутираат е каква оцена дава песната за задоволствата; она на што укажуваат нивните дискусии е дека таа оцена е заматена со глагол кој може во случајот со песната да има две спротивни значења. (Така, важната работа во врска со аргументите кои се бараат во Вариорумот не е како тие се пронаоѓаат, туку тоа што можат да се пронајдат, зашто на тој начин стануваат аргументи подеднакво достапни на различни толкувачи.) Со други зборови, стиховите најпрво создаваат притисок за оцена - „Кој за ваквите задоволства може да суди, а потоа одбиваат да ја дадат; но притисокот сèуште постои и се префрла од зборовите на читателот (читателот е „оној кој“), кој е соочен не со изјава, туку со одговорност да реши кога и колку често - ако воопшто - да се впушта во ваквите задоволства“ (тие во секој случај остануваат задоволства). Ова префрлање на одговорноста од текстот на читателите е она што стиховите бараат од нас да го направиме - тоа е суштина на нивното искуство - и, според моето гледиште, тоа е она што стиховите значат. Тоа е значењето за кое сведочат критичарите на Вариорумот дури и кога го отфрлаат, зашто она што толку упорно се обидуваат да го направат со фиксирање на значењето на стиховите е да ја вратат одговорноста. Меѓутоа, текстот ова не го прифаќа и решително останува нејасен, дури и во последните четири збора „без мудрост не е“. Во ваквата своја позиција зборовите ја потврдуваат неможноста од песната да се извлече морална порака, зашто она што го означуваат е дека „оној што го прави ова или она, за него не може да се рече дека не е без мудрост“; но истовремено не може ни да се рече дека е мудар. Така, она што Буш со право го нарекува „одбранбеното вбез мудрост неег функционира така да нèспречи кое било друго дејство да го означиме како мудро; тоа се однесува и на двете постапки - оставање време за и воздржување од - претставени со двосмисленоста на „чува“. Не само што притисокот се олабавува од песната, туку се олабавува и од активноста која песната навидум ја просудуваше. Дилемата не е моралниот статус на „ваквите задоволства“-тие стануваат, според речникот од седумнаесеттиот век, „неважни прашања“- туку се сосредоточува на добрите и лошите употреби што читателите во нив ги гледаат и на кои читатели Милтон секогаш им остава да избираат и да донесуваат свои заклучоци.

      Да се вратиме малку назад и да видиме до кај сме стигнале. Почнавме со наизглед нерешлив проблем и засукавме ракави не да го решиме, туку да му дадеме значење, прво сметајќи го за аргумент и показател на искуството, а потоа изнаоѓајќи значење за тоа искуство. Натаму, конфигурацијата на тоа искуство служи како одбрана од бескрајното наведување докази, што е карактеристика на формалната анализа. Односно, секој обид строго да се одреди значењето на „чува“ (во позитивистичка или буквална смисла) е подложен на пропаст со внесување на следната аналогија или со пресметување на статистичката фрекфентност на значењата во другите песни, или со откривањето нови биографски податоци, или со што било друго; но ако прво одредиме дека сèво стихот пред „чува“ создава очекување на иманентна оцена, тогаш на двосмисленоста на „чува“ може да и се даде значење во контекст на тоа очекување. Тој контекст е искуствен, а значењата се поставуваат токму во негови граници (и во актот на читањето и во анализата на тој акт). Во формалната анализа единствените проблеми се злогласно многубројните можности и комбинации на можности што се појавуваат кога ќе почнат да се консултираат речници, граматики и истории; а да се консултираат речници, граматики и истории е да се претпостави дека значењата може да се одредат независно од активноста читање; она што покажува примерот со „чува“ е дека значењата - искуствени, а не позитивистички - се создаваат токму во текот на таа активност.
      Со други зборови, предмет на интересирање треба да биде структурата на читателското искуство, а не структурата изнесена на страниците на кои е запишано делото. Во случај со дваесеттиот сонет, таа искуствена структура беше отркиена кога испитувањата на формалните структури доведоа до ќор-сокак; а притисокот тој да се надмине доведе до замена на една група прашања со друга. Најголемиот грев на формално-позитивистичката анализа е испуштањето, не неможност да се објаснат појавите туку неможност да се види дека тие се таму зашто постапките на ваквата анализа неизбежно доведуваат до нивно пренебрегнување или незабележување. Земете ги предвид, на пример, последните стихови на еден друг сонет од Милтон, „Освети ги, о боже, закланите светци“.

Освети ги, о Боже, закланите Светци, расфрлени
коските им лежат низ планините алпски студни,
дур и на оние што над вистината ти стрежеа будни
кога Татковците ни наши обожаваа Стоки и Стени,
не заборавај: врежи ги плачојте им некрепени
на Јагнињата твои во Трлата им судни
сотрени од рацете Пједмонтови чудни
што мајка со чедо по карпа тркалаа. Крени
ги плачојте им, од Долина предај на Брдо, кое
до небеси ќе ги вивне. Маченичкиот им смртен прав
и пепел посеани се по италијанската почва што е
дом на Тиранин: Нек од нив млад
израсне пород, кој научувајќи го делото твое
рано може да го избегне вавилонскиот јад.

      Во овој сонет, поетот едновремено му се обраќа на бог, и на глас размислува за тоа каква е таа правда кога е допуштено верниците - „дури на оние што над вистината ти стрежеа будни“ - да бидат брутално убиени. Тонот овде е наизменично молба и тажаленка, а бог речиси отворено се повикува да го објасни она што им се случи на Валденсијците. Сепак, постои широка согласност дека тонот на жалба сèпомалку се чувствува и дека песната завршува со потврда на вербата во божјата правда. Според ваквото читање, значењето на крајните стихови би било приближно ова: Од крвта на овие маченици, о боже, намножи нови и помногубројни луѓе, кои, рано стекнувајќи знаење за твоите закони, ќе избегнат уништување со тоа што ќе ја избегнат вавилонскиот јад. За вавилонскиот јад има различни толкувања; но какви и да се разликите околу неговото конкретно значење, тој секогаш се смета за симбол на услови за избегнување на уништување или казна; тоа е предупредување за читателот, како и молитва до бога. Но, како предупредување таа е невообичаено сместена зашто условите за кои зборува, всушност, биле почитувани од Валденсијците, кои најверно ги следеле божјите закони. Со други зборови, деталите од приказната за нив го порекнуваат афирмативниот морал што поетот сака да го извлече од таа приказна. Моралот е натаму поткопан од толкувањето што потенцијално постои, иако никој не го признава зашто е функција не од зборовите на хартијата, туку од искуството на читателот. Според тоа искуство, стих 13 за момент ќе биде прифатен како целосна смислена единици, а акцентот на стихот ќе падне на „делото твое“ (фраза на која воопшто не и е обрнато внимание во коментарите). Во оваа точка, „делото твое“ може да се однесува на начинот на кој бог се однесувал со Валденсијците. Односно, „делото твое“ како да се навраќа на гневниот тон со кој песната почнува, и ако и натаму така го толкуваме, завршокот на песната би бил навистина мрачен: бидејќи од овој пример се чини оти бог казнува секого, веројатно би било подобро за човек да се повлече од богослужба и со тоа барем да се надева дека нема да биде жртва на божјиот оган. Тоа не е заклучокот што ние го истакнуваме, зашто стих 14 открива уште едно читање на „делото твое“, читање во кое „рано“ го определува „научувајќи го“ и зборува за нешто што верниците треба да го направат (да го научат делото твое на млади години), а не за нешто што бог не го направил (не ги спасил Валденсијците). Овие две толкувања одговараат на тежнеењата во почетокот и на крајот од песната: гневот изразен со почетните стихови создава притисок да се даде објаснение, а на тој притисок се повинува по мрачното толкување (дури и ако е потресно); завршокот на песната, движењето напред низ стиховите 10-14 создава очекување на пофалба, а второто толкување го исполнува ова очекување. Критиката покажува дека на крајот се решаваме за пооптимистичкото толкување, но сепак и другото било дел од нашето искуство, а токму и затоа, значи. Она што значи е дека иако можеме да извлечеме од песната изјава во која се слави божјата правда, не смееме да ги заборавиме аргументите што извлекувањето на тој заклучок го прават толку тешко. Тоа е тешкотија која ја доживуваме при актот на читање, а, пак, критиката што не го зема предвид овој акт значи дека го потиснува.

      И во двата сонета што ги разгледавме, значајниот збор или фраза се случува на крајот од (претпоследниот) стих, при што читателот се поканува да го/ја смести прво во една а потоа во друга структура на синтакса и смисла. Овој миг на двоумење, семантичко или синтактичко лизгање, е клучно за искуството што го овозможува песната, но во формалната анализа овој миг исчезнува, или зашто бил тиснет дури не станал (нерешлива) загатка или зашто бил отстранет од постапката неспособна да открие вредност во временските појави. Во случајот со „Кога мисли ме мачат зошто светлината затаи“ постои комбинација на овие два неуспеха.

Кога мисли ме мачат зошто светлината затаи
и уште полживот ќе минам во темнинава празна
Талентот ненамножен во мене згасна
не го вложив за да се избавам, а душава ми се сви
да му служи на Создателот, и му ги распосли
вистинските намери мои, за да не се врати со казна
Ги мери ли Бог делата, ја зема ли светлоста јасна
лековерно прашувам; но Трпението го скри
сомнежот, и одговара, на Бог не му требаат
ни човечките дела ни даровите, кој смерно
јаремот негов го трпи, најверно му служи, тој
благословен е. Илјадници поитаа да се оѕвијат
без почин Земји и Мориња да преминат верно;
а слуга е негов исто толку и оној што чека и стои.

      Толкувачката загатка повторно се сместила во последниот стих: „А слуга е негов исто толку и оној што чека и стои“. За некои ова значи безусловно прифаќање на божјата волја, додека, според други, тонот на афирмација е придушен, па дури и вметнат со сила. Спротивставените страни своето гледиште можат да го поткрепат со вообичаените аргументи, а резултатот од тоа е вообичаеното отсуство на заклучок. Постојат некои области во кои сите се согласуваат. „Сите интерпретации, кажува Вудхаус, се согласуваат дека сонетот почнува од депресивно расположение, фрустрација и нетрпение“. Предметот на нетрпение е бог кој прво бара понизност, а потоа ги одзема средствата со кои таа се покажува, а за често истакнуваната алузија на параболата со златниците може да се најде показател во Светото писмо оти поетот имплицитно обвинува: погрешен слуга си го фрлил в мрак. Исто така, се забележува дека синтаксата и ритамот на овие рани стихови, особено 6-8 се груби и несигурни; говорникот се бори со вознемирените мисли и брзо ги менува правците, без почит за стихот како мисловна целина. Песната, еден критичар вели, „како да е речиси надвор од контрола“.
      Прашањето што јас би го поставил е „чија контрола“? Оти, она на што наведуваат овие формални описи (но не го искажуваат) е големиот број приспособувања што се бараат од читателите кои ќе се зафатат со овие стихови. Првото приспособување се должи на очекувањата што се поттикнуваат со вториот дел од шестиот стих - „за да не се врати со казна“. Со оглед на тоа дека по „казна“ нема точка, нормално би се очекувало дека ова е вовед на поетовото претчувство на божјиот глас што го повикува за да му наброи за што го казнува. Оваа претпоставка не преживува во седмиот стих - „Ги мери ли Бог делата, ја зема ли светлоста јасна“- во кој поетот не се укорува за својата неактивност, туку се прекорува што воопшто очекувал казна. Акцентот е точно оној што често е присутен во Стариот завет, кога бог му одговара на несигурниот Гидеон или на скептичниот Мојсеј или на Јов кој се правда: „Мојот суд ли сакаш да го собориш, да ме обвиниш? Ги мерам ли делата човечки, го правам ли човекот да гледа или да е слеп? Со други зборови, се чини песната одовде се претвара од сомнение во бога во сомнение во сомневањето во бога: односно, читателот се префрла од едното на другото, испитувајќи го она што ќе го каже и направи седмиот стих. Но, како што излегува, тоа испитување мора да се преиспита зашто почива на претпоставката дека она што го слушаме е гласот божји. Оваа претпоставка паѓа веднаш во следниот стих, „лековерно прашувам“, кој бара не едно ами две приспособувања. Со оглед на тоа што говорникот во седмиот стих, главно, се идентификува со поетот, стихот мора одново да се интерпретира како продолжение на неговата поплака - Такви ли се патиштата твои, Боже, да го правиш човека слеп, а делата да му ги мериш, но во мигот кога никнува тоа толкување, поетот се повлекува од него со тоа што го додава прилогот „лековерно“, и пак стихот се лизга од контролата на читателот.

      За неколку секунди, значи, седмиот стих нèповел низ четири животи, четири искуства - едното е предвиденото, другото кога предвиденото се видоизменува, трето кога ретроактивно го идентификуваме говорникот, и четврто кога вистинскиот говорник го поништува оној што по грешка сме го идентификувале. Она што се менува во секој од овие животи е статусот на поетските кажувања - тие се менуваат едно по друго, се отфрлаат, се прекажуваат и се одредуваат - како што привршува редоследот, читателот останува без доследна перспектива за дилемата: се однесува ли бог праведно со своите поданици?
      Се чини оти трпението е нештото што може да обезбеди доследна перспектива, а неговиот влез во песната, барам така критичарите велат, и дава и аргументативна и метричка стабилност. Всушност, токму присуството на трпението во песната, конечно, ја обезбедува нејзината трајна нестабилност со тоа што оневозможува да се конкретизира степенот до кој говорникот го одобрува, па дури и учествува во, крајниот стих: „а слуга е негов исто толку и оној што чека и стои“. Знаеме дека Трпението што го скри сомнението набргу одговара (но не доволно бргу за да го спречи кажувањето да биде забележано), но не знаеме кога тој одговор завршил. Замолкнува ли трпението во дванаесеттиот стих, по „благословен“, или на крајот од тринаесеттиот стих, или воопшто нема крај? Ги присвојува ли поетот овие стихови или ги споделува или едноставно ги слуша, како нас? Овие прашања се неодговорени, и токму затоа песната останува несигурна. Несигурноста не се содржи во нејзиниот израз - сам по себе четиринаесеттиот стих не е нејасен,  туку во неможноста тој израз да му го припишеме било на поетот или на трпението. Ако двосмисленоста на последниот стих исчезне за поетот, тогаш би го примиле како разбистрување на неговите претходни сомненија; ако двосмисленоста исчезне за трпението, тоа би било знак дека тие сомненија сèуште се многу силни. Но двосмисленоста не исчезнува, следствено остануваме без задоволството да наидеме на еднозначен крај (во која било насока). На кратко, песната останува несигурна, а нашата несигурност е сфаќањето (според нашето искуство) за несигурноста со која се изразува или не се изразува последниот стих. (Оваа несигурност, исто така, ги актуализира двете можни читања на „чека“: чека во смисла на очекување на шанса да се служи активно; или чека во смисла на чекање во служба, чекање што и самото дава блаженство).
      Прашањето за кое се дискутира во Вариорумот е колку проблемот конечно се оддалечува од расположението на фрустрација и нетрпение? Одговорот што го дава анализата преку искуството е дека тоа не може да се открие, а фактот што не може да се открие е одговорен за разбранетоста што песната отсекогаш ја инспирирала. Критичарите ја истакнуваат токму таа разбранетост кога зборуваат за силата на последниот стих, но не успеваат аналитички да го искористат ова истакнување зашто умеат да се справат, па дури ниту да ги признаат емпириските структури (односно, временските). Всушност, многу издавачи ги елиминираат овие структури: прво со ставање точка на крајот од шестиот стих, со што практично исчезнуваат шансите читателот да ги припише зборовите од седмиот стих на бога, а потоа ставајќи наводници на шестерецот со цел да ги разбие сите сомнежи за тоа кој зборува. Во 1791 година Томас Вортон беше доволно искрен да признае: „Ги ставив во наводници и прашањето и одговорот, не дека некој авторитет налага така, туку зашто се чинеа апсолутно неопходни за значењето“, рече тој.

        
                       Наспроти анализата што зависи од читателското искуство             
        
     Ваквите критички гледишта се само највидливите изрази на претпоставките на кои им се спротивставувам: претпоставките дека постои смисла, дека таа тлее во текстот како негов неразделив дел и дека може да се открие. Овие претпоставки се, по овој редослед, позитивистички, холистички и просторни, и да се застапуваат значи да се биде доследен на одредена цел и процедура. Целта е да се сосредоточи на определено значење, а процедурата тече вака: оддалечување од текстот, а потоа синтеза или сметање на дискретните единица на значење содржани во текстот. Мојот спор со оваа постапка (и со претпоставките што ја произведуваат) е тоа што ако таа верно се следи, тогаш активностите на читателот се занемаруваат и вредноста им се намалува. Се занемаруваат оти текстот се смета самодоволен - сèе во него - а вредноста им се намалува оти кога евентуално се земаат предвид се сфаќаат како нешто без што се може. Мојот став што сакам и да го аргументирам е дека активностите на читателот се во центарот на вниманието, и за нив аргументите ќе кажат дека имаат значење, а не дека водат до значење. Значењето што го имаат се должи на тоа што не се празни; зашто содржат правење претпоставки и нивно изменување, донесување и откажување од заклучоци, проценување и премислување, одобрување и негирање, изнаоѓање на причините, поставување прашања, давање одговори, решавање загатки. Со еден збор, овие активности претставуваат толкување - место да се засноваат на прашањата за вредноста, во секој миг ги поставуваат и прередуваат - а затоа што толкуваат, нивниот опис исто така ќе биде толкување, не по фактот, туку на фактот (на искуството). Тоа ќе биде опис на разнишано поле од повеќезначности, наедно се присутни (не чекаат ами творат значење) и постојано во процес на преструктурирање.

      Како проект, ваквиот опис поставува големи тешкотии, и овде нема време многу да се задржиме на тоа; но треба да биде очигледно од моите кратки примери колку е различен од позитивистичко-формалниот проект. Сèзависи од временската димензија, а како последица на тоа исчезнува поимот грешка, барем како опасност што треба да се избегнува. Во редоследот каде што читателот прво го структурира полето на кое се наоѓа, а потоа од него се бара да го преструктурира не постои приоритетен елемент во структурирањето; никој од нив, дури и ако е прв, нема привилегија: секој е подеднакво легитимен, секој подеднакво соодветен за анализа бидејќи секој е подеднакво настан во искуството.
Цврстиот став во овој пасус го повикува вниманието само на прашањата што ги избегнува. Кој е овој читател? Како да ги опишам неговите искуства, и што да им речам на читателите кои велат дека не ги доживеале искуствата што ги опишувам? Дозволете ми да ги одговорам овие прашања, или барем да почнам со тоа во контекст на еден друг пример, овој пат од Милтоновиот Комус. Во стих 46 од Комус се запознаваме со никаквецот преку генеологија:

Бахус што прв од пурпурниот грозд
го исцеди слаткиот отров и виното го злоупотреби

Во речиси сите изданија на песнава, во фуснота ќе се каже дека Бахус е бог на виното. Навистина, повеќето читатели веќе го знаат тоа и, бидејќи го знаат, ќе го предвидат изгледот на „виното“долго пред да дојдат до него во песната. Тие ќе ја предвидат и негативната оценка за него, делумно заради асоцијацијата на Бахус со блудноста и изобилието и особено заради тоа што фразата „сладок отров“ укажува на веќе донесен суд. Значи, уште рано во песната се вкалапуваме во пресудата и донесуваме одлука за морална содржина. Таа одлука се разнишува со зборот „злоупотреби“; оти она кон што нèводи „злоупотреби“ е да го префрлиме притисокот на пресудата од виното (каде што веќе сме го ставиле) на винопијците кои го злоупотребуваат виното, така што кога најпосле се појавува „виното“, мораме да го прогласиме за невино во однос на обвиненијата што самите сме ги покренале.
      Значи, ова е структурата на читателското искуство - преносот на морална оцена од едно нешто на оние што ја присвојуваат. Тоа е искуство што зависи од читателот за кој името Бахус веднаш буди асоцијации; друг читател, за кој асоцијациите не се толку јасни нема да го има тоа искуство, зашто нема да извел заклучок во однос на кој зборот „злоупотреби“ ќе биде предизвик. Секако, овде правам дискриминација меѓу овие двајца читатели и меѓу две подеднакво реални искуства. Тоа не е дискриминација што се заснова единствено на информации, зашто она што е важно не е самата информација, туку акцијата на умот која го овозможува поседувањето информација за еден читател, а го оневозможува за друг. Може и натаму да се прави разлика меѓу нив со тоа што ќе стави до знаење дека дилемата - дали вредноста е функција од предмет и акции или од намери - се наоѓа во центарот на дебатите во седумнаесеттиот век. Читателот кој знае за тие дебати не само што ќе го има искуството за кое зборувам; ами на крајот ќе увиди дека од него било побарано да заземе позиција на едната страна од постојната контроверзија; а тоа увидување (исто така дел од неговото искуство) ќе биде дел од начинот на кој се префла од еден стих на следниот.
      Би можел да продолжам со профилот на овој оптимален читател, но нема далеку да стигнам пред некој да укаже дека она што опишувам е идеален читател, чие образование, мислење, грижи, лингвистички компетенции и така натаму, му овозможуваат да има искуство кон коешто писателот имал намера да се обрати. Не би се спротивставил на ваквата карактеризација, зашто се чини очигледно дека напорот на читателите секогаш е насочен кон разоткривање и сфаќање на намерата на авторот. Би се спротивставил само ако таквото сфаќање се постави во тесна рамка, како акт на прифаќање на писателовата цел, место како (што јас би претпочитал) след акти што читателот ги изведува врз основа на претпоставката дека постојат повеќе можности за значењето. Според ова гледиште, откривањето на намерата не е ниту нешто повеќе ниту нешто помалку од разбирањето, а разбирањето вклучува (и се состои од) сите активности што го сочинуваат она што го нарекувам структура на читателското искуство. Да се опише тоа искуство значи да се опишат намерите на читателот да разбере, а да се опишат намерите на читателот да разбере, значи да се опише неговото сфаќање на авторската намера. Или, да се изразиме инаку, моите анализи се обидуваат да направат описи на одлуки што читателите ги донесуваат за намерите на писателот - одлуки што не се ограничуваат на определување на целта, туку вклучуваат определување на секој аспект од последователни светови на намери, одлуки што се облик токму затоа што се содржина на читателските активности.

      Штом го реков ова, се чини дека може да ми се упатат два приговора. Првиот е дека станува збор за кружна процедура. Го опишувам искуството на еден читател, кој своите стратегии ги подредува на авторовите намери, а на авторовите намери укажувам со истакнување на стратегиите што ги користи истиот читател. Но, овој приговор би бил валиден само доколку може да се карактеризира едното независно од другото. Она што се истакнува од двете перспективи се условите на искажување, на она што можело да се разбере дека се мислело да се каже со она што се кажало. Значи, намерата и разбирањето се два краја на конвенционалното толкување, а секој го карактеризира (дефинира, определува) другиот. Да се создаде профил на информиран читател значи истовремено да се карактеризира намерата на авторот и обратно, зашто да се направи кој било од овие два акта значи да се одредат современите услови на искажување, да се идентификува, станувајќи нејзин член, заедница составена од оние што имаат заеднички интерпретативни стратегии.
      Вториот приговор е друга верзија на првиот: ако содржината на искуството на читателот е редослед на дејства што читателот ги извршува во потрага по авторските намери, и ако ги извршува овие дејства по барање на текстот, тогаш нели текстот произведува или содржи сè- намера и искуство - и нели ја компромитирав својата антиформална позиција? Овој приговор ќе биде валиден само ако формалната шема на текстот постои независно од читателското искуство, зашто само тогаш може да се тврди дека тие се приоритетни. Всушност, изјавите за независност и приоритет се едни исти; кога се разделуваат тоа е за да си дадат кружна и нелегитимна поддршка. Прашањето „постојат ли независно формалните карактеристики“ обично се одговара со тоа што се укажува на нивната приоритетност: тие се „во“ текстот уште пред читателот да наиде на нив. Прашањето „дали формалните карактеристики се приоритетни“ обично се одговара со тоа што се укажува на нивниот независен статус: тие се „во““текстот уште пред читателот да наиде на нив. Следствено, нападот на независноста на формалните карактеристики ќе биде истовремено и напад на нивниот приоритет (и обратно), и би сакал да извршам еден таков напад во контекст на две кратки одломки од Лисидас.
      Првиот пасус (всушност втор во следот на песната) почнува со стих 42:

Врбите и лешниковите дрва зелени
веќе нема да се видат
како ги веат лисјата разиграни во меките честаци

Моја теза е дека читателот секогаш прави смисла (овде сум со намера на зборот „прави“ да му го дадам буквалното значење), а во случајот со овие стихови, смислата што ја прави вклучува претпоставка (а со тоа и создавање) на завршена вистина по зборот „видат“, дека смртта на Лисидас толку влијаела врз врбите и лешниковите дрва зелени, што тие од жал ќе овенат и ќе умрат (повеќе никој нема да ги види). Со други зборови, на крајот од стих 43 читателот ќе заокружи некое толкување, или ќе заокружи некоја смисловна целина, или ќе донесе заклучок за тоа што се кажало. Не мислам да кажам дека направил четири работи, туку една работа што може да го преземе кој било облик - правење смисла, толкување, заокружување на смисловна целина или одлучување што се имало намера да се каже. (Важноста на оваа моја точка ќе се разјасни подоцна.) Што и да направил, ќе го оправи со читањето на следниот стих, зашто овде открива дека заокружувањето или правењето смисла било прерано и дека ќе мора да направи ново во кое односот меѓу човекот и природата е токму спротивен од она што прво се претпоставило. Всушност, некој ќе ги види врбите и лешниковите дрва зелени, но тоа нема да биде Лисидас. Тој е оној кој повеќе нема да постои, додека тие продолжуваат како порано, веејќи ги лисјата разиграни (сега целиот стих 44 се смета за модификација и релативизирање на апсолутноста на „видат'). Природата не жали, таа е рамнодушна, и поимот за нејзиното жалење е една од оние „погрешни претпоставки“ што песната постојано ги поттикнува и задушува.

      Претходната реченица покажува колку е лесно да се оддаде на пристрасноста на нашиот критички јазик и да се зборува небаре песните, а не читателите или толкувачите, прават смисли. Зборови како „охрабрува“ и „не дозволува“ (и други што ги користев во есејов) алудираат на субјекти, и „природно“ е субјективноста да им се припише прво на намерите на авторот, а потоа и на формите што наводно ги отелотворува. Сметам дека она што навистина се случува е нешто сосем различно: место намерата и нејзината формална реализација да создадат толкување (тоа е „нормалната“ слика), интерпретацијата создава намера и нејзина формална реализација со создавање услови во кои станува можно тие да се издвојат. Со други зборови, во анализата на овие стихови од Лисидас го направив она што обично го прават критичарите: Го „видов“ она што моите интерпретативни принципи ми дозволуваа или оневозможуваа да го видам, а потоа извртев и го атрибуирав она што го „видов“ на текст и на намера. Моите принципи ме наведуваат да „видам“ читатели кои вршат дејства; точките на кои откривам (или, да бидам прецизен, соопштувам) дека овие дејства биле изведени стануваат демаркации во текстот; овие демаркации се достапни за одредбата „формални карактеристики“, а како формални карактеристики ним може (неразбирливо) да им се припише одговорноста дека создаваат толкување што, всушност, нив ги создало. Во овој случај, демаркацијата што моето толкување ја истакнува е ставена на крај од стих 42; но, се разбира, крајот од тој (или кој било друг) стих вреди да се забележи или истакне само заради тоа што мојот моделбара (зборот не е пресилен) заокруженост на смисловна целина, како и места на кои таа заокруженост се појавува; во тој модел оваа точка ќе биде едно од тие места, иако (1) не морало да е така (не секој стих завршува заокружено) и (2) во друг модел, таков што не им дава значење на активностите на читателот, можноста тој да се појави воопшто не би постоела.
      Она што го заговарам е дека формалните единици секогаш се функција од интерпретативниот модел на критичарот или читателот; тие не се „во“ текстот, а истото би го рекол и за аргументите. Односно, намерата не е повеќе втисната „во“ текстот отколку формалните единици; намерата, како и формалната единица, се појавува кога се загрозува смисловната заокруженост; тоа се верификува со интерпретативен акт и, би додал, не може да се верификува на ниту еден друг начин. Последново тврдење е премногу опфатно за да би можеле со него овде да се занимаваме, но можам да го скицирам редоследот што би го почитувал онаму каде што се занимавам со ова прашање: намерата се дознава тогаш и само тогаш кога се препознава; се препознава штом решите која е; решавате која е штом направите смисла; а правите смисла (барем така вели мојот модел) штом можете да ја направите.
      Да ги врзам моите аргументи со последен пример од Лисидас:

Не смее да лебди над водениот одар
Неоплакан...

Овде искуството на читателот има иста важност како и во стихови 42-44: на крајот од стих 13 се појавува заокруженост, а се прави смисла во која стихот се зема како решение што се граничи со ветување: односно, постои очекување дека нешто ќе се направи во врска со оваа несреќна ситуација, а читателот предвидува повик за акција, можеби дури и за мисија на спас. Но, со „неоплакан“ тоа очекување и предвидување се изневеруваат, а таа изневереност ќе биде неразделна од правење нова (и не толку утешна) смисла: ништо не ќе се стори; Лисидас ќе продолжи да лебди на водениот одар, а единствената акција што ќе се преземе ќе биде тажењето за тоа што нема да се преземе никаква акција, вклучувајќи ги акциите на зборување и слушање на ова оплакување. Три „структури“ влегуваат во фокус во ист момент, моментот кога читателот откако така решил разобличува една смисла и прави нова; тој миг истовремено ќе биде и мигот кога се одредува формалната шема или единица, крај на стих / почеток на стих, а истовремено ќе биде и мигот кога читателот, откако решил кои се намерите на авторот, за тоа што се мислело со она што се рекло, повторно ќе донесе одлука и со тоа ќе открие уште една намера.

      Значи, ова ми е тезата: дека формата на читателското искуство, формалните единици и структурата на намерата се едно исто, дека тие влегуваат во фокус истовремено, и дека затоа не се поставуваат прашања за приоритетот и независноста. Она што се поставува е едно друго прашање: што ги создава? Односно, ако намерата, формата и обликот на читателското искуство се едноставно различни начини на истиот акт на толкување, што толкува тој акт? Не можам да го одговорам прашањево, но можам да тврдам дека и никој друг не може да го одговори, иако формалистите се обидуваат со укажување на шеми и тврдејќи дека тие постојат независно од толкувањето. Шемите варираат зависно од постапките што довеле до нив: можат да бидат статични (број на двосложни зборови на секои сто збора), граматички (односот меѓу активни и пасивни реченици); но во секој случај тврдам дека не постојат независно во светот, туку дека и самите се последица на акт на толкување, дури и ако тој акт не е признаен. Ова важи за мојата анализа исто колку и за сечија друга. Во овде понудените примери ја усвоив синтагмата „крај на стихот“ и ја третирам како природен факт; и некој може да рече дека таа е одговорна за моите гледишта за искуството на читателот. Сметам дека токму спротивното е вистина: завршетоците на стиховите постојат благодарение на перцептивните стратегии, а не е обратно. Историски, стратегијата што ја знаеме како „читање (или слушање) поезија“ вклучува обраќање внимание на стихот како единица, но токму тоа внимание е она што го направила стихот да биде единица. Читателот навикнат да го смета стихот за суров факт, а не за конвенција ќе има многу тешкотии со конкретната поезија; ако ги надмине тие тешкотии, тоа нема да биде зашто научил да го занемарува стихот како единица, туку зашто усвоил нов збир интерпретативни стратегии во контекст на кои стихот како единица повеќе не постои. Накратко, она што се забележува е она што било овозможено да се забележи со помош на стратегија на толкување.


                                               Интерпретативни заедници

      Се чини дека цената што треба да се плати поради одрекување на приоритетот било на формите или на намерите е неможноста да се рече како воопшто да се почне со толкувањето. Сепак, почнуваме и продолжуваме, и токму затоа се појавува контразабелешка на претходните страници. Ако интерпретативните дејства се извор на формите, а не обратно, зошто читателите не ги вршат секогаш истите дејства или истиот редослед на дејства, со што би ги создавале истите форми или истиот редослед на форми. Накратко, како може да се објаснат овие два „факта“ на читање? (1) Истиот читател дејствува различно кога чита два „различни“ (зборот го ставивме во наводници бидејќи токму статусот е она што не интересира) текста; и (2) различни читатели дејствуваат слично кога читаат „ист' текст. Со други зборови, и стабилноста на толкувањето меѓу читателите и различноста на толкувањето на еден читател потврдуваат дека постои нешто независно од и што им претходи на интерпретативните акти, нешто што ги создава. Ќе му одговорам на овој предизвик со тоа што ќе потврдам дека и стабилноста и различноста се функции на интерпретативните стратегии, а не на текстовите.
      Да претпоставиме дека го читам Лисидас. Всушност, што правам? Прво, она што го правам е „едноставно читам“, активност во која не верувам затоа што ја подразбира можноста за чиста (т.е. рамнодушна) перцепција. Значи, не само што читам туку истовремено и донесувам два интерпретативни заклучока. (1) дека Лисидас е пасторална поема и (2) дека ја напишал Милтон. (Би требало да додадам дека поимите „пасторална“ и „Милтон“, исто така, се толкувања; односно, не се неспорни, објективни факти: да беа, многу книги сега немаше да се пишуваат.) Штом се донесат овие одлуки, веднаш сум на потег на направам одредени акти, да „изнајдам“, барајќи ги, теми (односот меѓу природните феномени и човекот, потребноста на поезијата, и сл.), да им дадам значење (на цвеќињата, потоците, овчарите, паганските божества), да обележам „формални“ единици (тажењето, утехата, потврда на верата и т.н.). Мојата подготвеност да ги извршам овие дејства (и многу други, списокот е бесконечен) претставува збир од интерпретативни стратегии кои, кога ќе се стават во акција, се претвораат во читање, во пошироката смисла на зборот. Со други зборови, интерпретативните стратегии не се извршуваат по читањето (чистиот акт на перцепција во кој не верувам); тие се облик на читање, на текстовите им го даваат нивниот облик, ги создаваат, а не (како што обично се мисли) произлегуваат од нив. Од ова следуваат неколку важни работи:

(1) Не морав да го употребам овој конкретен збир интерпретативни стратегии затоа што не морав да ги донесам тие конкретни интерпретативни (пред читањето) одлуки. Можев да решам, на пример, дека Лисидас е текст во кој се изразуваат збир фантазии и одбрани. Ваквите одлуки ќе доведеа до употреба на друг збир интерпретативни стратегии (можеби слични на оние на Норман Холанд во Динамика на книжевниот одговор), а тоа ќе создадеше друг текст.
(2) Можев да ја употребам истата група стратегии со текст што не го носи насловот Лисидас, пасторална монодија. Можев да одлучам (одлука што некои ја имаат направено) дека Адам Бид е пасторала напишана од автор што го имитира Милтон (сèуште имајќи на ум дека „пасторала“ и „Милтон“ се толкувања, а не факти); или можев да одлучам, како што стори Емпсон, дека многу елементи што обично се  сметаат за пасторални требало така да се прочитаат; и секоја од овие одлуки придонесува да се употреби група интерпретативни стратегии, кои, кога ќе се стават во акција, ќе го напишат текстот што јас го пишувам кога го читам Лисидас. (Ме следите ли?)
(3) Друг читател кој, кога ќе се сретне со Лисидас, употребува своја група интерпретативни стратегии слични на моите, ќе го направи истиот (или барем сличен) след интерпретативни активности. Тогаш, тој и јас ќе бидеме во искушение да речеме дека се согласуваме во однос на поемата (со што би претпоставиле дека поемата постои независно од дејствата што и двајцата ги извршуваме); но, всушност, она на што се согласуваме е начинот на кој ја пишуваме.
(4) Некој друг читател кој, кога ќе се сретне со Лисидас, употребува сосема различна група интерпретативни стратегии ќе направи различен редослед интерпретативни дејства. Тогаш, еден од нас може да биде во искушение да му се пожали на другиот дека не ја читаме истата поема (книжевната критика е полна со такви жалби) и ќе биде во право; оти секој од нас ја чита поемата што самиот ја создал.
      Големиот заклучок што произлегува од овие четири помали заклучоци е дека поимите „ист“ или „различен“ текст се нереални. Ако ги читам Лисидас и Пуста земја различно (инаку, не го правам тоа), тоа нема да биде затоа што формалните структури на двете поеми (така да се наречат е исто така одлука на толкување) повикуваат на различни интерпретативни стратегии, туку затоа што мојата предиспозиција да употребам различни интерпретативни стратегии ќе произведе различни формални структури. Со други зборови, двете поеми се различни затоа што јас сум решил да бидат такви. Доказ за ова е можноста да се направи спротивното (токму затоа точка 2 е толку важна). Односно, одговорот на прашањето „зошто различни текстови поттикнуваат различен редослед интерпретативни активности?“  е дека не мораат, одговор што имплицира дека „тие“ не постојат. Всушност, отсекогаш било можно да се стават во акција интерпретативни стратегии чија цел е сите текстови да ги направат еден ист или, да се изразиме попрецизно, постојано да го создаваат истиот текст.  Августин се залага за токму таква стратегија, на пример, во За христијанската доктрина, каде што зборува за „правилото на верата“, кое е правило на толкувањето. Крајно е едноставно: сèво Библијата, и во светот, ако се прочита правилно, укажува на божјата љубов кон луѓето и нашата одговорност да ги љубиме ближните свои. Ако сретнете нешто што не укажува на тоа, што „не се однесува на доблесното однесување или на вистината на верата“, тогаш треба да го сфатите „фигуративно“ и да го истражувате „сèдодека не се произведе толкување кое наведува на царството на милоста'. Ова е, значи, и предуслов за откривање на значењето и инструкција за негово наоѓање, што всушност претставува група интерпретативни стратегии за создавање на тоа значење, односно за бескрајна репродукција на истиот текст.
      Другото прашање што претставува предизвик - „зошто различни читатели би користеле иста интерпретативна стратегија кога ќе се соочат со истиот текст?“- може да се одговори на ист начин. Одговорот повторно е не мораат, а доказ ми е целата историја на книжевната критика. И, повторно, овој одговор имплицира дека поимот „ист текст“ е резултат на тоа што двајца или повеќе читатели имаат слични интерпретативни стратегии.

 

      Но, зошто ова би се случувало? Зошто двајца или повеќе читатели воопшто би стигнале до точка на согласување и зошто би се појавиле повремени разлики во искуството на еден читател? Што е, од една страна, објаснението на стабилноста на интерпретацијата (барем меѓу одредени групи во одредено време), а, од друга, на разновидноста интерпретации ако не е токму стабилноста и разновнидноста на текстовите? Одговорот на сите овие прашања треба да се најде во поимот што беше имплицитен во мојот аргумент, а тоа е поимот на интерпретативни заедници. Интерпретативните заедници се оние што имаат исти интерпретативни стратегии не за читање (во конвенционална смисла), туку за пишување текстови, припишување карактеристики и намери на текстовите. Со други зборови, овие стратегии постојат пред актот на читање, па со тоа го одредуваат обликот на она што се чита, а не е, како што обично се смета, спротивното случај. Ако „кредо“ на одредена интерпретативна заедница е дека постојат многубројни текстови, нејзините членови ќе направат репертоар од стратегии за да ги создадат тие текстови. А ако една заедница верува во постоењето на само еден текст, тогаш единствената стратегија што нејзините членови ќе ја стават во употреба е постојано него да го пишуваат. Првата заедница ќе ги обвинува членовите на втората дека се редуктивни, а овие, пак, своите обвинители ќе ги нарекуваат површни. Претпоставка на секоја од заедниците ќе биде дека другиот не го сфаќа правилно „вистинскиот текст“, но вистината ќе биде дека секој го сфаќа текстот (или текстовите) онака како што тоа го бараат неговите стратегии на толкување. Значи, ова е објаснувањето и за стабилноста на толкувањето меѓу различни читатели (тие и припаѓаат на истата заедница) и за истоветноста со која еден читател повремено ќе употреби различни интерпретативни стратегии, а со тоа ќе создаде различни текстови (припаѓа на различни заедници). Ова, исто така, го објаснува фактот што има несогласувања не поради стабилноста во текстовите, туку поради стабилноста во сочинувањето на интерпретативните заедници. Се разбира, оваа стабилност е секогаш повремена (за разлика од безвремената стабилност на текстовите). Интерпретативните заедници се прошируваат и пропаѓаат, а поединците се префрлуваат од една на друга; така, поредувањата не се трајни, постојано се присутни и овозможуваат доволно стабилност за да може да продолжи интерпретативната битка, и доволно нестабилност за да обезбедат дека никогаш нема да дојде до помирување. Следствено, поимот интерпратативни заедници се наоѓа на пол пат меѓу невозможниот идеал и стравот што доведува до тоа многумина да го одржуваат. Идеалот е беспрекорно согласување и тоа би барало од текстовите да имаат статус независен од толкувањето. Стравот е од интерпретативна анархија, но до неа би можело да дојде само ако толкувањето е сосема на своја волја, без многу грижа за текстот.
      Со други зборови, интерпретативните заедници не се постабилни од текстовите поради тоа што интерпретативните стратегии не се природни или универзални, туку стекнати. Ова не значи дека постои точка во животот на која сметам дека поединецот не научил ниту една интерпретативна стратегија. Способноста да се толкува не е здобиена: таа е неразделен дел од човекот. Она што се стекнува се начините на толкување, а тие исти начини може и да се заборават или да се заменат или повеќе да не се употребуваат („никој веќе не чита така“). Кога ќе се случи што било од овие работи, постои соодветна промена во текстовите, не бидејќи се читаат различно, туку поради тоа што се пишуваат различно.
      Ако нема фиксирани текстови, туку само интерпретативни стратегии кои ги создаваат, и ако интерпретативните стратегии не се природни, туку научени (па затоа и не се достапни на конечен опис), тогаш што е она што читателите го прават? Во стариот модел читателите се справуваат со готови и однапред дадени значења. Се вели дека овие значења се енкодираат, а за кодот се претпоставува дека се наоѓа во светот независно од поединците кои се обврзани да се придржуваат кон него. Но, во мојот модел, значењата не се извлекуваат, туку се прават, и тоа се прават не преку енкодирани форми, туку преку интерпретативни стратегии што создаваат форми.
      На прв поглед може да се чини дека ваквото објаснување ја предизвикува старата забелешка; зашто, нели е ова признание дека постои формално енкодирање, не за значења, ами за упатствата како тие значења да се произведат? Одговорот е дека тие ќе бидат упатства кои веќе имаат интерпретативни стратегии. Наместо да произведуваат интерпретативни акти, тие се нивен производ.
       Ако секој постојано користи интерпретавини стратегии, во тоа дејство што содржи текстови, намери, говорници и автори, како кој било од нас може да знае дали е член на истата интерпретативна заедница со кој било друг од нас? Одговорот е дека не може, зашто секој аргумент што се користи за да го потврди ова и самиот би претставувал толкување. Единствениот „доказ“ за членство е пријателството, кимањето со глава во знак на признавање и поддршка од некој што припаѓа на истата заедница, некој што ти го кажува она што ниту еден од вас не може да и докаже на некоја трета страна: „знаеме“. Ви го велам ова вам во моментов знаејќи дека ќе се согласите со мене (т.е. ќе разберете) само ако веќе се согласувате со мене.

 

Превод од англиски: Калина Малеска