„ХИПЕР” ВО КУЛТУРАТА НА XX-ТИОТ ВЕК: ДИЈАЛЕКТИКАТА НА ПРЕМИНОТ ОД МОДЕРНИЗМОТ КОН ПОСТМОДЕРНИЗМОТ

Михаил Епштајн


1. Модернистичките претпоставки на постмодернизмот

     Во современите дискусии постмодернизмот обично се толкува како типично западен феномен, којшто, дури и ако има некаков однос кон незападните култури, како, на пример, јапонската, тоа е само во смисла на нивната неизбежна и интензивна вестернизација. Во оваа статија ќе стане збор за оние закони на културниот развој на XX-тиот век, коишто може да се сметаат како општи за Запад и за Русија, без оглед на тоа, што во тој период Русија се отцепи од западниот свет и му се сопостави себеси. Имено, „револуционерноста” на Русија vs. Запад ја сместува во редот на општата револуционерна парадигма на XX-тиот век во однос на Запад.
      Првата половина на XX-тиот век беше обележана со многубројните револуции - „социјалната”, „научната”, „сексуалната”, со револуционерните пресврти во областите, како што се: физиката, психологијата, биологијата, филозофијата, литературата и уметноста. Во Русија тие пресврти се случуваат во подруги сфери, одошто оние на Запад, но самиот револуционерен модел на развојот ги обединува двата света и допушта да се објасни, зошто во втората половина на XX-тиот век се појавува типолошка сличност помеѓу западниот постмодернизам и современата руска култура, која исто така се развива во знакот на „пост” (посткомунизам, постутопизам).
Револуционерноста - тоа е, се разбира, модернистички феномен во широка смисла на зборот, кој може да се определи како барање на поавтентична, повисока, чиста реалност што постои зад условните знаци и системи на културата. Како родоначалник на модернизмот може да се смета Жан Жак Русо, со неговата критика на современата цивилизација и со откривањето на првичниот, „нерасипан” човек во природата. Марксизмот, ничеизмот и фројдизмот, коишто ги подложија на критика илузиите за идеолошко сознание и ја изразија „чистата” реалност во саморазвојот на материјата и на материјалното производство, во инстинктот за живот и во волјата за власт, во сексуалниот инстинкт и во власта на потсвесното - исто се модернистички движења. Во таа смисла, модернист бил и Џејмс Џојс, кој го откри непрекинатиот „тек на свеста” и „митските прототипи” како условни форми на „современата личност”; Казимир Малевич, кој ги избриша бројните бои на видливиот свет заради изразување на неговата геометриска основа, „црниот квадрат”; Велимир Хлебников, кој ја утврди чистата реалност на „самосвојниот” и „заумниот” збор, едноставното шаманско мрморење од типот: „бобеоби пееја усните”, на местото на условниот јазик на симболите. Како облик на политички модернизам, иако непријателски на уметничкиот модернизам, се појави комунистичката револуција, која се стремеше да ги доведе на власт „автентичните творци на реалноста”, „создавачите на материјалните блага” - работничките маси, симнувајќи ја власта на оние „паразитски“ слоеви, што ја извртуваат и ја отуѓуваат реалноста, па со посредство на сите идеолошки илузии и со бирократскиот апарат си ги присвојуваат плодовите од туѓиот труд.
      Во Целина, модернизмот може да се определи како таква револуција, која се стреми да ја испразни културната условност и релативност на знаците и да ја потврди суштинската безусловност, што стои зад нив, за да го протолкува тоа чисто, автентично битие: „материјата” и „економијата” во марксизмот, „животот” во ничеизмот, „либидото” и ”потсвесното” во фројдизмот, „творечкиот порив’’ кај Бергсон, „текот на свеста” кај Вилијам Џејмс и Џејмс Џојс, „егзистенцијата” во егзистенцијализмот, „самосвојниот збор” во футуризмот, „работничко-селанската” власт во болшевизмот итн.
        Постмодернизмот, како што е познато, остро го критикува модернизмот токму поради илузијата за „последната вистина”, за „апсолутниот јазик”, за „новиот стил”, коишто,  божем, го откриваат патот кон „чистата реалност”. Самиот назив покажува дека „постмодернизмот” се формирал како нова културна парадигма токму во процесот на оттргнување од модернизмот, како обид за затворање, ограничување на знаковните системи, за нивно закопување во самите себеси. Претставата за некаква реалност, што лежи зад подрачјето на знаците, од постмодернизмот се критикува како уште една, „последна” илузија, како ненадминат остаток од старата „метафизика на присуството”.  Светот на вторичните, условни одрази многу повеќе се покажува како првичен одошто светот на тн. „реалност.” На таа почва никнуваат разнообразните постмодернистички движења, како на пр. рускиот концептуализам, којшто ја открива природата на советската реалност како идеолошка химера, како систем на знаци, што се проектираат во некое отсутно или празно место на „означеното.”
     Во оваа статија се прави обид да се откријат врските на постмодернизмот и модернизмот, како две алки на една културна парадигма, која е опфатена со поимот „хипер.” Ако руската и западната култура имаат општи корени во своето модернистичко минато, тогаш и сегашните паралели меѓу западниот постмодернизам и руската разновидност на „пост, ” ја покажуваат новата длабочина, како пат за совладување на општото „револуционистичкото” наследство. Имено, револуцијата како барање и како утврдување на „чистата реалност” води до образување на тие псевдореалности со кои, постмодернистичката уметност и на Запад и во Русија си игра, како со празни, нереферентни знаци.

       Оттаму, зададената тема на трудот е - „модернистичките премиси на постмодернизмот во светлината на постмодернистичките перспективи на модернизмот”, т. е. поедноставно кажано, поврзаноста на тие две појави. Јас накратко ќе ги означам потходите, кои може да се наречат модернистички, во физиката (квантната механика), во книжевната теорија („новата критика”), во филозофијата (егзистенцијализмот), во психоанализата (“сексуалната револуција”), во советската идеологија („колективизмот”и „материјализмот”). Сите тие текови, сами по себе, го претставуваат феноменот „хипер” во неговата прва фаза, како револуционерен пресврт на класичната парадигма и како потврда на „последната“ и чиста реалност. Во втората, постмодернистичка фаза, која може да биде одделена од модернистичката со неколку години или десетлетија, истите феномени се осмислуваат како псевдо-реалности, создадени со математичкиот апарат, со инструментите на набљудување, со критичкиот метод, со апстрахирачката фантазија итн. На тој начин се одвиткува двојната и иронична смисла на самиот „хипер”, неговиот неизбежен премин од модернистичката кон постмодернистичката фаза, условно говорејќи, од „супер” кон „псевдо”. (Анализата на тие два поима е даден во последната глава). Поимот „хипер” не само што ги поврзува линиите на континуитет на модернизмот и постмодернизмот, туку и го потцртува паралелизмот помеѓу западниот и рускиот постмодернизам како две реакции на општото револуционерно наследство.

2
. „Хипер” во науката и во културата

      Низата од разнородни појави во уметноста, науката, филозофијата, политиката на XX-тиот век може условно да се помести кон категоријата „хипер” што буквално значи „зголемен”, „прекумерен”. Современото употребување на тој префикс се заснова на тоа, што многу својства на стварноста во XX-тиот век, доведени до крајниот степен на развојот, ја изразуваат сопствената противречност. Во таа смисла, поимот „хиперреалност, ” e понуден во 1976-тата од италијанскиот семиотичар Умберто Еко и од францускиот филозоф Жан Бодријар,  со цел да се објасни  исчезнувањето на реалноста во услови на доминација на средствата за масовна комуникација. Би се рекло, тие средства се грижат да ја претстават реалноста во сите нејзини најбезначајни подробности, но, на такво ниво на проникнување, каде што самите технички, визуелни средства создаваат ново својство на реалноста, што може да се нарече „хипер”. Хиперреалноста - тоа е илузија, создадена со средствата за комуникација, која настапува како поверодостојна, поточна, „реална” реалност, одошто онаа што ја восприемаме во животот.
       Како пример може да го споменеме влијателниот правец во ликовната уметност од 1970-тите и почетокот на 1980-тите, кој и се нарекува - хиперреализам. Негови дела беа фотографиите во боја, со огромни димензии, врамени, и такви, функционираат како слики. На нив, кожата на човечкото лице се прикажува во толку зголемен план, што може да се видат најситните пори, рапавоста, височинките, кои не ги забележуваме при обичниот поглед врз лицето. Тоа е, всушност,  ефектот на „хипер”-реалноста, да се добијат такви „надреални” црти, кои во стварноста се наметнуваат со техничките средства на нејзиното создавање.
       Согласно со Бодријар, реалноста исчезнува во современиот западен свет, цврсто покриен со мрежата на масовни комуникации, бидејќи таа прераснува во хиперреалност, која е уметнички произведена. „Реалноста самата оди кон дното на хиперреализмот, кон љубопитното произведување на реалното, преку посредничките репродуктивни средства, како што е фотографијата. Од едно средство на репродукција кон друго, реалноста испарува, станувајќи алегорија на смртта. Но, во определена смисла, таа исто така се зголемува со посредство на своето разрушување. Таа станува реалност заради самата себе, фетишизам на загубениот објект: повеќе не како објект на репрезентација, туку како екстаза на негација и како свое сопствено ритуално уништување: како хиперреалност. (Baudrillard, 1988: 144-145) Треба да се каже дека тој парадокс бил забележан, многу пред појавата на современите теоретичари на постмодернизмот, во квантната физика, каде што инструментите битно влијаат врз самиот објект на набљудување - врз елементарните честички. Реалноста, која им се открива на физичарите, почнувајќи од 1920-30-тите е онаа, што израснува до степен на „хиперреалност”, бидејќи таа се создава со параметрите на самите инструменти и со математичките апарати за мерење.  Според Нилс Бор, „таткото” на квантната физика, „при најљубопитното набљудување се покажува дека процесот на мерење, кој суштински влијае врз условите, што го содржат во себе самото набљудувано, е определување на физичката реалност...  Тие услови треба да се посматраат како неодвоив дел од секоја појава, за која со сигурност може да се примени терминот ‘физичка реалност’”. (Бор 1971а: 179)

      Колку повеќе се усовршуваат средствата за набљудување на физичката реалност, толку помалку таа може да биде фиксирана како реалност, различна од условите на своето спознание.  Тоа е оној случај на појава на хиперреалноста, за која, врз примери од културните објекти, четириесет години подоцна пишуваше Бодријар: „Од едно средство на репродукција кон друго, реалноста испарува . . . „ При што, станува збор за најверодостојните, суптилни, чувствителни средства на создавање, како што се фотографијата и телевизијата. Колку е повистинит методот на набљудување и на репродукција, толку станува посомнителна самата категорија „вистина”, бидејќи најпрецизно и најцелосно претставениот предмет престанува да се разликува од својот отпечаток и од својата сличност. Вистинитоста ја прави невозможна вистината. Тука, на предниот крај од познанието, вооружени со најсовршените инструменти, „имаме работа со појави, кои не допуштаат остра граница помеѓу однесувањето на објектите сами по себе и нивните односи со апаратите за мерење. ”(Бор 1971: 427) Најтешкото методолошко прашање во современата физика, зафатена со такви апстрактни конструкции како што се „штети” и „жици, ” е: што, всушност, се истражува? Каков е статусот на тн. физички објекти и до кој степен тие може да се наречат „физички” и „објекти”, штом се во релација со орудијата на своето набљудување и ако се појавуваат на врвот на математичкото перо?
      Квантната механика е првата дисциплина која делумно го призна својот хипернаучен карактер или, поточно, хиперфизичката природа на своите објекти: науката, во своето приближување кон елементарните основи на материјата, го покажува произведствениот, умствен, конструиран карактер на таа физичка реалност,  која само делумно ја опишува, а многу повеќе ја измислува. Ако порано откритијата и измислувањата строго се разликуваа: откривањето на нешто што реално постои во природата - измислувањето на нешто што е можно и корисно во техниката - сега, откритијата сî повеќе се претвораат во измислување. Границата помеѓу нив почна да се брише, во крајна линија,  во односот кон најпочетните и кон најдлабоките слоеви на реалноста. Колку подлабоко во реалноста, толку подлабоко во сопственото спознание.
      Понатаму ќе укажеме на уште неколку паралелни процеси на појавување на „хипер” во такви области како што се: книжевната критика, филозофијата, идеологијата, теоријата и практиката на социјалната и на сексуалната револуција. Областите на „хиперизација” се толку оддалечени една од друга, што е невозможно да се покаже директната зависност меѓу тие процеси - поскоро, тоа е новата спознајно-битијна граница, на која неочекувано излезе целото човештво.

3. Хипертекстуалност

     Паралелно со хиперфизичките објекти се појавува и она што може да се нарече хипертекстуалност: се менува односот помеѓу критиката и литературата. Критиката на 1920-30-тите г. во лицето на влијателните школи, како рускиот формализам и англо-американската „нова критика’, се обидува да ги отфрли (или да ги стави во заграда) сите историски, социјални, биографски, психолошки моменти, кои се „доведени” во литературата и да го издели феноменот на чистата литературност, „елементарните честички” на литературната материја, последните, понатаму неделиви својства на „литературноста” како таква. Критиката се занимава со прочистување на литературата од сите напластувања, со кои ја опкружуваа просветителската, романтичарската, реалната, биографската, историскокултурната, натуралната, психолошката, симболистичката и другите школи на литературната критика на XIX-тиот и почетокот на XX-тиот век, т. е. да ја ослободи од додадените содржини и да ја сведе на чиста форма, на „постапката како таква”, на текстот сам по себе. Сето она што традиционално се сметаше важно за литературата: историската стварност одразена во неа, изразениот авторски поглед на свет, влијанието на интелектуалните струења на епохата, препознавањето во неа на повисока реалност со симболичка смисла - сето тоа се објавува како наивно и старомодно, „наметнато” на литературата;  но, по мерката на тоа како литературата сè; повеќе се прочистува од „не-литературата” и се сведува на текстот, така текстот се покажува целосно во власта на критичарот, поточно како нешто создадено од самата критика. Текстот е стерилен продукт создаден во критичката лабораторија по мерка на разбивање на литературата на нејзините составни делови и оддалечување од „историчноста”, „биографичноста”, „културноста”, „емоционалноста”, „филозофичноста”, како штетни, неоргански примеси на текстот. Слично на тоа како што квантната физика го расцепува физичкиот објект, атомот, на најситни составни делови, чие објективно постоење исчезнува и тие стануваат идеална проекција на начините на набљудување, својства на физичките инструменти. Ако чистите текстуални елементи, знаците, изделени од литературата, се прочистуваат од сите значења, небаре се внесени со субјективноста на авторот и со влијанието на надворешните историски услови, тогаш тие знаци ќе се фиксираат како знаци т. е. како носители на некое значење, кое му е дадено само на критичарот.  Тој го определува значењето на знаците, претходно прочистени од секакви значења.

     Парадоксалниот резултат од таквото прочистување на литературата беше нејзината зголемена зависност од самата критика, од методот на интерпретација. И формализмот и новата критика ја сведуваат литературата на нешто што е познато и достапно за читателот само со посредство на критичарите.  Литературата е систем од чисти постапки или знаци, кои критиката ги полни со содржина, во согласност со оваа или онаа методика на толкување. Со други зборови, критиката ја потиснува литературата од нејзината сопствена сфера, заменувајќи ја власта на писателот со власта на критичарот над разумот на читателите. Како што забележува англискиот критичар Џорџ Штајнер, „ако критичарот воопшто се појавувал како слуга на поетот, тој сега се однесува како господар. ” (Steiner, 1964: 22). Според мислењето на писателот Сол Белоу, критиката „го пресретнува читателот со препречни бариери на интерпретација. И публиката послушно се препушта на монополот на специјалистите - на оние без кои е невозможно сфаќањето на литературата. Критичарите, говорејќи во името на писателите, на крајот на краиштата,  успешно ги заменија. ” (Bellow 1967: 23) Таквата појава на хипертекстуалноста во литературната критика е паралелна на хиперобјектноста, постигната во физичката наука.
      Се разбира, сите тие протести поради засилувањето на критиката како резултат на модернистичката опфатеност со текстот, самите подлежат на анти-модернистичко сознание, кое укажува на границите на движење на модернизмот, но сî уште не ги пречекорува. Постмодернизмот - тоа е веќе сознание за неизбежноста на таквата ситуација, кога самата критика го создава сопствениот предмет и кога реалноста на текстот истапува како илузорна проекција на семиотичката власт на критичарот или во принцип, на секој читател кој го произведува „расејувањето” и „осеменувањето” на текстуалните значења. Револуцијата во критиката, која почна во 1920-тите години, заврши со кратката „антимодернистичка“ реакција во 1960-тата, кога во мода влегоа жалбите против диктатот на критиката и против зависноста на литературата од неа. Со доаѓањето на постмодернизмот дел од минатото станаа и модернистичкиот восхит со чистата реалност на Текстот, и антимодернистичката тага по загубената реалност на Литературата.

4. Хиперегзистенцијалност

       Уште едно „хипер” се појавува во водечкиот правец на западната филозофија од 1920-50-тите, во егзистенцијализмот. Би се рекло, егзистенцијализмот го подложува на најразорувачка критика „апстрактното”, „рационалистичкото” сознание, какво што е застапено во идеалистичките системи од Платон до Декарт и до Хегел и се свртува кон поверодостојната реалност на поединечното суштествување, „на битието како такво” кое и претходи на секоја родовска суштина, на секое спознавачко обопштување. Но, уште кога го читаме Достоевски, на пр. Записи одподземјето, може да се покаже производноста на егзистенцијата или на ”чистото битие” од „прекумерно развиеното” апстрактно сознание, кое ја разложува секоја конкретност и оформеност на битието, и кое е насочено кон „битието како такво”, кон празната (при)временост на постоењето.
       Егзистенцијата е чиста апстракција на битието, произведена со сознанието, лишено од сите свои признаци, кои всушност и го прават конкретно битие. Во својата конкретност човекот е ваков или онаков, мрзелив или трудољубив, чиновник или селанец итн. Подземниот, егзистенцијалистички човек не е во состојба да биде дури ниту мрзливец, ниту инсект, бидејќи неговото сознание, бескрајно и дури „болно, ” ги разрушува сите определености со кои се заробуваат себеси „тупите”, „ограничените” луѓе, „дејствителите” и се стреми кон последната основа каде што човекот само „е”, како вистинит, постоечки.
       Барањето на такво апсолутно битие, кое им претходи на сите апстрактни определувања и општи класификации (психолошките својства, професионалната припадност, итн. ) е многу поапстрактно одошто самите тие класификации. Тоа, што го достигнува ова егзистенцијалистичко барање, е крајната апстракција на битието, апстракција на единечноста-некаква хиперединечност, која не сака и не може да биде нешто типично, туку единствено, сама за себе. Но, тоа „сама за себе” е и највисоката апстракција, која се држи на „врвот” на самосознајното спознание, коешто ја разложува секоја качествена определеност. Егзистенцијата - тоа е филозофски „квант”, крајната самопостоечка честичка на „материјата”, суштествувањето како такво, кое поради својата „елементарност” се покажува како создавање на „најголемото сознание”, како апстракција на неговото самоопредметување.

        Кај Хегел развојот на апсолутната идеја одеше по линија на оплотување во конкретноста на битието, тогаш кога, почнувајќи со Кјеркегор, самото битие ја покажува сè поголемата апстрактност, завршувајќи дури со апстракција на „единечноста”, на „еве го тоа”,  која подеднакво е додадена кон секој конкретен вид на битие, од инсектот до човекот, од селанецот до уметникот, совршено апстрахирајќи ги од нивната „типичност, ” која кај Хегел сè уште во себе ја носи конкретноста на овоплотените идеи. Кај него, идејата го поминува процесот на конкретизација преку битието, а кај егзистенцијалистите самото битие го поминува процесот на апстракција низ крајно обопштената идеја на „битието” и станува „чисто битие, ” па дури и празна апстракција, „хипербитие”, форма на „ништото, ” кај Хајдегер и кај Сартр.
         Во Мачнина на Сартр е покажано како крајно апстрактното, кон ништо приврзаното, „несреќното” сознание на Рокантен, одеднаш се судрува со- а навистина и ја создава од себе - апстракцијата на лепливото битие,  на земјата и на коренот,  насекаде одвратно присутни и истрајни во својата бесмисленост. Тој апсурд, којшто егзистенцијалистичкото сознание го изразува насекаде како откривање на „поверодостојна” реалност,  неизвртена, необопштена, дадена до „секакво осмислување”, во суштина е „хиперреалност”, продукт на рационалното обопштување, кој во светот го изделува сеопфатниот признак, каква што е „вонрационалноста“. Егзистенцијализмот не е негација на рационализмот, туку негов краен израз, начин на рационалистичкото создавање на светот, на крајно обопштената ирационална реалност - „волјата” кај Шопенхауер, „животот” кај Ниче, „суштествувањето” и „единечното” кај Кјеркегор. Таа вонрационалност е повеќе умствена и апстрактна одошто сите форми на рационалноста, кои го разложуваат битието на конкретни типови, суштини, закони, идеи. Рационалноста секогаш го заклучува во себе дури и тој дел на конкретност, кој е „рационалност на нешто”, „смисла на некој конкретен предмет”, кој од рационална гледна точка бара определување, уточнување. „Ирационалноста” нема потреба од таква конкретизација, таа е „ирационалност како таква”, „апсурдност на сè;”, „сеопшт апсурд, ” кој со својата одвратна рамнодушност кон конкретните предмети ја прикажува сопствената крајна сеопштност. Ирационалниот свет, кој божем не се подава кон рационалните определби, е продукт на најсхематичната рационалност, која ги укинува сите конкретни определувања на предметите и која се искачува сè до крајните апстракции на „постоењето како такво”, на „единечноста како таква. ” На високата апстракција на битиет му противречи единствено небитието; како што постулира Сартр во Битие и небитие, сознанието во својата сеопштост, во слободата од суштинските определувања е истапување од себе, „ништо”, ништожност што го опкружува предметниот свет. Но, во тој случај и самата апсурдност на битието, такво какво што му се појавува на тоа ништожно сознание, може да биде сфатена како нешто што е произведено од тоа ништо, од таа апстракција која ја укинува смислата на конкретните предмети.
        Би се рекло, нема ништо поапстрактно од ништото, оддалечено од сите особености и спецификации на битието; но, битието такво какво што се претставува во егзистенцијалистичката филозофија, е уште поапстрактно од тоа ништо, дури и настапува како негова вторична проекција.  Тоа повеќе и не е она ништо, кое има своја реалност сама-за-себе, туку ништо кое ја загуби и интимната свртеност за-себе и се свртува кон апсурдот на битието што го опкружува, кон чистата апстракција, лишена дури и од конкретноста на самосознанието, самоништожноста - едноставно, ништожност, ништо-за-никого.  Зад веродостојната и самоочигледната реалност на „постоењето како такво”, постулирано од егзистенцијализмот, се покажува хипер-реалноста на разумот, неговото крајно обопштено поимање, толку апстрактно што се оддалечува од сопствената свесност и се утврдува себеси како битие воопшто, свест за неконкретизираното и нетипизираното. Постојат два степена на апстракција: умствена апстракција, која лежи во пределот на разумот и умствена апстракција, која излегува од границите на самиот разум; таквата апстракција на разумот од самиот себеси создава крајно општо поимање на „неразумноста” на чистото битие како нешто спротивставено на разумот.

5. Хиперсексуалност

        Истото тоа „хипер“ се покажува и во сексуалните барања на XX-тиот век. На пуританизмот на XIX-тиот век, воопшто на „аскетскиот” христијански морал му е објавена војна и како првична реалност, која стои зад мислењето и културата, е прогласен инстинктот за живот и уште позначајно, половиот инстинкт. Филозофијата на животот на Ниче го подготви општеството, што поминуваше низ искуството на Првата светска војна и низ експлозијата на агресивните страсти, за прифаќање на психоанализата која во 1920-тите се потврди како доминантна состојба на западниот свет. Научната работа на З. Фројд, В. Рајх и на нивните ученици, уметничките откритија на надреалистите, на Џ. Џојс, Т. Ман, Д. Лоренс, Г. Милер и др. , новата слобода на однесување, карактеристична за епохата на џезот и кабрето - сето тоа ги постави 1920-тите во знакот на тн. „сексуална револуција. ” „Основниот инстинкт” се бара и се изделува во чист вид како „либидо”, во делата на теоретичарите и на писателите - но, самиот тој инстинкт, во неговата апстракција од другите човечки побуди и способности, како што забележуваат некои критичари, е пред сè; апстрактна схема, плод на расчленувачката дејност на свеста.

 

        Според зборовите на англискиот религиозен писател К. Луис, „сладострастието е поапстрактно, одошто логиката: тоа бара - надевањето победува над искуството - некакво чисто сексуално, и следствено, чисто замислено соединување на неверојатната мажественост со неверојатната женственост. ” (Lewis, 1958: 196) Затоа, определбата „апстрактно” многу повеќе се однесува на книжното, постлогичкото сладострастие, разбудено со теориските повици на сексуалната револуција.  „Телото како такво”, во неговите бујни дионисиски екстази, ја напоменува делириумската фантазија на онанистот, кој со чисто ментален напор ја изделува таа плот од многуобразноста на личноста, од духовно-телесните својства на својот посакуван „објект” - и карактеристично е што мечтите од тој вид, на индивидуално ниво, често се спроведуваат со реална немоќ. Во рамките на севкупната европска култура тоа значеше создавање на уште едно ниво на хиперреалност - уметничка реконструкција на телесните модели, многу посилни, позгуснати, поконцентрирано-хипнотички, во однос на физичката реалност на телото, и затоа ја предизвикуваат умствената екстаза при ослабувањето на сексуалната компонента на инстинктот. Како што забележал Томас Елиот, по повод романите на Лоренс, „неговата борба против прекумерно разумскиот (over-intellectualized) живот, го покажува во него самиот прекумерно разумското суштество. ” (цит. по Lawrence, 1973: 244)
         Хиперсексуалност - така може да се означи таа умствена сублимација, хиперболизација на сексуалноста, која е изразена и во трудовите на Фројд, и во романите на Лоренс, и на најпримитивното ниво, во мноштвото порнографски изданија, кои одеднаш во тој период почнаа да го зафаќаат западниот свет.  Порнографијата - тоа е царството на хиперсексуалноста, на сјајнокнижните или на целулоидните слики на неверојатен секс, на неверојатно големи гради, силни бутови, претерани оргазми.
         Теоријата на психоанализата, при сета своја научна воздржаност и внимателност, исто така го прикажува хиперсексуалниот свет, и пошироко, хиперреалната насока. Светот на потсвеста и на инстинктите, кои Фројд ги прогласува за првична човечка реалност, бил откриен со помош на свеста-или измислен со свеста- како реалност што му претходи и му последува на нешто друго. Таква е судбината на свеста во XX-тиот век - таа да репродуцира од себе нешто друго, а не себеси, и да се наведнува пред таквата наполно исконструирана реалност како пред нешто првично, несоборливо, моќно. Поверојатно е дека тоа не е првичната реалност, што му претходи на сознанието однадвор, туку реалност изградена од самата свест и отуѓена од неа како „надреалност”, која небаре господари со свеста. Хиперреалноста - тоа е начин на самоотуѓување на свеста, и фројдовското „потсвсно” може да се посматра како една од најсилните, хипнотички најубедливи проекции на свеста „надвор од себе. ” Како што забележува Дерида, „потсвесното” повеќе не се јавува како „предмет” туку како потенцијално или замаскирано сознание (Derrida 1991: 73) или може да се додаде, сознание кое се крие самото од себе.
        И Фројд потенцирал дека откривањето на потсвеста како сила, која господари над свеста, треба да се искористи во крајното возвишување на самата свест: психоанализата, од аспект на Фројд, е таков начин на дешифрирање и на расветлување на потсвеста, што и дозволува на свеста да завладее со тој „котел од зовриени страсти.” Со други зборови, свеста во своето подземје го открива потсвесното за одново да се вознесе себеси над него.  Психоанализата - тоа е експанзија на свеста во оние сфери, кои самата таа ги прогласува како императивни и предзададени себеси. За разлика од квантната механика, која го признава својот објект (физички) како делумно исконструиран однапред, психоанализата, како своја последна цел, ја поставува свесната конструкција на својот објект (психички). Но, и во двата случаја, физичката и психичката даденост, се покажуваат во голема мера како проекции (или функции) на нивниот набљудуван интелект. Психоанализата ни најмалку не би била повредена доколку, како и квантната механика, ги признае набљудуваните својства на потсвесното како однапред зависни (или дури производни) од условите на неговото опишување и набљудување.
         Значењето на сексуалната револуција, чија теориска доминантна беше психоанализата, воопшто не се состоеше во тоа што органиката и инстинктот од сферата на потчинетост на свеста преминаа во сферата на господарење - не, тоа беше само идеолошка директива на револуцијата. Таму каде што инстинктот, божем дошол на власт, тој господарел отсекогаш и претходно, во реалните сексуални односи, во интимниот живот на луѓето. Во стварноста, сексуалната револуција беше револуција на свеста, која научи да произведува вистинити симулации на „чистата” сексуалност - повеќе „екстатични” одошто апстрактни и свесни. Како резултат на сексуалната револуција не се појави само победата на „природниот” секс, туку многу повеќе, победата на менталноста над сексот, кој стана слика и стока во вид на безбројнотиражните илузии на хиперсексуалната моќ, на соблазната, на „надмажественоста” и на „надженственоста. ” Тоа „над, ” кое ги прави сликите на сексот популарни и стокови, е всушност својството, кое отсуствува во природата и кое е додадено со апстрахирачката и искривената функција на свеста.

 

6. Хиперопштественост

          Четирите посочени процеси, кои водат кон создавање хиперобјекти- хиперчестичките во квантната механика, хиперзнаците во книжевната критика, хипербитието на егзистенцијализмот, хиперинстинктите на психоанализата и на сексуалната револуција - првенствено беа откриени во западниот свет. Но, и во комунистичкиот свет од тоа време, 1920-30-тите, слични процеси на „хиперизација” беа распространети во сите сфери на општествениот живот. Всушност, самиот комунизам, неговата теорија и практика, може да се посматраат како појави на „хипер, ” карактеристични токму за Истокот.
   Советското општество, како што е познато, беше одржано со идејата за општоста, за поопштествувањето. Индивидуализмот се осудуваше како најтежок грев, остаток од минатото. Колективизмот беше прогласен за највисок морален принцип. Економијата се градеше преку поопштествување на личната сопственост, која мораше да премине во власт на целиот народ. Општественото се поставува над личното. Во фабричките хали, на колхозничките полиња, во колониите за беспризорните, во градските општински институции, течеше воспитувањето на новиот комунистички човек, кој беше должен да стане свесно и функционално „шрафче” во гигантската колективна машина.
             Но, општественоста од нов тип, неспоредлива со претходната (дореволуционерна) по степенот на својата задолжителна теснотија и сплотеност, беше, всушност хиперопштественост, симулација на општоста. Во стварноста, социјалните врски меѓу луѓето тенденциозно се рушеа, така што во средината на 1930-тите, дури и најблиските луѓе, мажот и жената, родителите и децата, повеќе не можеа сосема да си веруваат едни на други. Граѓанската војна и колективизацијата го демонстрираа уривањето на меѓунационалните, меѓупрофесионалните и меѓусталешките врски. „Најсплотеното општество во светот” беше во истовреме и збир на исплашени единки или на ситни семејни или другарски заедници, од кои секоја посебно се обидуваше да го преживее и да му се спротивстави на притисокот на државата. И во создавањето на таа државна пирамида исто така лежеше волјата на еден- единствен човек,  кој ја потчини под себе сета работа на огромниот општествен механизам. Не е ли чудно, што токму комунизмот, со својата волја за поопштествување, заедно со тоа секогаш и секаде - во Русија, во Кина, во Романија, во Албанија, на Куба - го раѓа тн. култ кон личноста? Тоа не е проста случајност, ниту парадокс, туку израз на хиперсоцијалната природа на новото општество. Комунизмот - тоа не е органска општественост, што никнува врз основа на биолошките и на економските врски и потреби на луѓето еден од друг, туку општественост која е конструирана свесно, плански, која произлегува од единечниот ум на „основоположникот” и е раководена од единечниот ум на „водачот.”
          „Чистата” социјалност од комунистички тип е слична на „чистата” сексуалност на психоанализата или на текстуалноста на новата критика, на „хиперите”претходно објаснети: тоа е некаква хипнотички силна квинтесенција на социумот, која со силата на својата апстрактноста ја исклучува секоја индивидуалност и конкретност. Обичната социјалност вклучува во себе разнообразие од индивидуални појави и лични форми на сопственост, слично на тоа како што сексуалноста ја вклучува во себе духовната и емоционалната блискост меѓу луѓето, како што уметничкото дело ги изразува погледите на авторот и духот на епохата, а физичката супстанција се состои од сложени, многусоставни делови. Но, „хипер” по силата на својата уметничко-апстрактна природа, е квинтесенција на едно својство при исклучување на сите останати.  Хипертекстуалноста ја исклучува секоја „илузија за содржината”, хиперелементарноста - „илузијата за сложноста”, хиперсексуалноста - „илузијата за духовноста, ” „за личниот однос. ” Исто така, хиперопштественоста ја исклучува „илузијата за независноста, за личната слобода. ” Ги исклучува токму затоа што претставува хипертрофија на едно апстрактно својство, издигнато до степен на апсолутност.

 

7. Хиперматеријалност

           Истото ова се однесува и за основата на фундаментите на советскиот поглед на свет - „научниот материјализам”. Од тој аспект, материјата е првична, а духовното, идеалното - вторично. Стварноста е наполно материјална, па дури и мислењето претставува една од формите на „движење на материјата. ” Тоа е типичниот „хипер-болизирачки” ôд на таквото сознание, кое ја издигнува материјата на нивото на „супер” и во истовреме ги подотвора во неа својствата на симулакрумот.  „Материјата - тоа е бесконечно множество на сите постоечки објекти и системи во светот, сеопшта супстанца, супстрат на сите својства, врски, односи и форми на движење. Материјата ги вклучува во себе не само сите непосредно набљудувани објекти и тела во природата, туку и сите оние, кои во принцип може да се спознаат во иднина. Целиот свет што нè опкружува претставува движечка материја во нејзините бесконечно разнообразни форми и појави.” (Филозофски енциклопедиски речник 1989: 349) Материјата е последната реалност, која лежи во основата на сè.

         Таквиот наполно модернистички постулат на таа филозофија, која се бори за апсолутно научен потход кон реалноста, е проверен со практичен обид. Но, како што е познато, советскиот материјализам во практиката воопшто не водеше сметка за законите на материјалната стварност,  туку многу повеќе се стремеше кон нејзино пресоздавање.  Материјата на природата беше подложена на преработка според волјата на луѓето, материјалниот живот на луѓето беше во упадок, економијата не се потчинувше на материјалните закони на производството, туку на идеалистичките петолетки и на идеолошките директиви од редовните партиски конгреси.
        Работата е во тоа што, советскиот материјализам од самиот почеток настапува како апсолутизација на поимањето на материјата, при наполно игнорирање на даденото искуство на материјата во нејзините конкретни и видливи појави. Во книгата на Ленин Материјализам и емпириокритицизам (1908), во која се поставени основите на советскиот материјализам, начисто се отфрла филозофијата на искуството, „емпириомонизмот”, ставајќи ги елементите на физичкиот свет во нераскинлива врска („принципиелна координација”) со психолошките елементи на неговото восприемање. Во истовреме, се издигнува крајно општото сфаќање на материјата, апстрахирана од секакво конкретно искуство, и се потврдува објективното и назависно постоење на таа материја зад границата на искуството, како првична реалност, која му претходи на секое искуство. Во реалноста имаме искуство со восприемањето на бојата, звукот, плотноста итн. ; умственото апстрахирање дозволува да се обопштат сите тие признаци во поимањето на материјата и да се сметаат како нејзин идеален конструкт („субјективен идеализам”) или како манифестација на објективно постоечката идеја („објективен идеализам”). Идеализмот - тоа е наполно традиционална филозофија, која го признава претходниот, идеен и идеален карактер на самите филозофски конструкции.
        Но, останува „хипер” можноста, првично точно одредена од Ленин: да се сопостави „материјата”, извлечена од апстрактната идеја, на самата идеалност и материјата да се објави како вонидејна и доидејна, како самопостоечко основање на битието, кое само го раѓа и го определува животот на идејата. Вторичното се преобразува и станува првично. „Материјата” во таа материјалистичка смисла е хиперматерија - поапстрактна од идејата, за која се потврдува предикатот на самостојно и претходно постоење. Уште повеќе, за неа се утврдуваат својствата на самодвижење, самопознание, дијалектичко расудување, спорење и согласување, т. е. сите признаци на активно-духовно суштество и, во истовреме таа се потврдува во противречноста кон духовното, како „чиста” материјалност. Лениновиот материјализам - тоа е краен напор на идеализмот и на неговото поместување во областа на „хипер”, кога тој го претставува својот најапстрактен продукт како нешто најверодостојно, прапочетно и објективно-реално. Материјата како „супстрат на сите својства” - тоа не е само апстрактна идеја на материјата, туку и симулакрум на материјата како таква, модел на материјата која нема оригинал и го заменува самиот тој оригинал.
         Со тоа се предвидува понатамошната практика на „социјалистичката револуција” и на „комунистичкта изградба”, кои произлегоа од материјалистичките претпоставки, но, затоа пак беа слепи и безмилосни во однос на материјалните принципи на животот: храната, живеалиштето, производството, размената, потрошувачката, трговијата, економската благосостојба и физичката сигурност на личноста. Од самиот почеток материјализмот бил чисто идеолошка конструкција, која теориски го апсолутизирала првенството на материјата, а во практиката ја уништува. Материјата, постулирана како прапочетна реалност во своето апстрактно-сеопшто својство, оддалечена од „емпиријата,” е идеолошка симулација на материјата, разорувачка за материјата како таква, т. е. за сето она што ги создава бојата, звукот и сета плотност на битието. Како што збележал Андреј Бели, уште во почетокот на 1930-тата, господарењето на материјализмот во СССР доведува до укинување на самата материја.
        Слично на тоа како што хиперопштественоста служеше за возвишување и за култот на одделната личност, така хиперматеријалноста беше средство за утврдување на апстрактните идеи, схоластички затворени во себе. „Материјалноста,” како што е претставена во материјализмот, исто така е „хипер” појава, како што се и „колективизмот”, „либидото”, „елементарната честичка”, „чистиот текст”.

8. Хипер-револуционерност

         Значајно е, што од шестте наведени области на хиперизација, три се традиционално опфатени со поимот „револуција”: социјална, сексуална, научна. Но, и за хиперегзистенцијалноста, хиперматеријалноста и хипетртекстуалноста може да се примени истиот поим „револуција”, доколку тие се потврдат под знакот на целосен пресврт на вредностите: од есенцијализмот кон егзистенцијализмот (револуција во западната филозофија), од идеализмот кон материјализмот (револуција во советската филозофија) од содржината кон формата, кон постапката, кон текстот (револуција во критиката). Кон тоа може да се додаде и револуцијата во средствата за комуникации (мас-медиумите), како резултат на што се појавија теле-, видео- и компјутерската техника: светот на екранот почна да се восприема како многу пореален одошто светот надвор од екранот.

        На тој начин, самата природа на револуцијата ни се претставува во ново својство - како начин на создавање хиперфеномени. Според своите вистински задачи револуцијата е „пресврт”, поместување на една противречност на местото на другата: материјата на местото на идејата, колективот на местото на индивидуата, текстот на местото на содржината, инстинктот на местото на интелектот. Но, токму револуцијата ја покажува и невозможноста на пресвртот. Тоа, што ја одржува револуцијата во победа, постепено, покажува уште поголема потчинетост кон она, над што божем е одржана победата. Материјализмот се покажува како поапстрактна и како схоластичка филозофија во споредба со секој еден идеализам што му претходи - и како многу поразорувачки за самата материја. Комунизмот се покажува како поприкладен за апсолутно самопотврдување на една-единствена семожна индивидуалност, одошто секој еден индивидуализам што му претходи. Литературата, сведена на текстот, на системот на чистите знаци, се покажува повеќе зависна од интерпретацијата на критичарот, одошто литературата од „традиционален тип”, заситена со историски, биографски, идеолошки содржини. Материјата, сведена на елементарни честички, се покажува како поидеална, математички конструирана, одошто материјата во традиционална смисла, која владее со определена маса на спокојство. Сексуалноста, сведена на чистиот инстинкт, се покажува како повеќе апстрактна и фантазмагорична одошто обичното полово чувство, вклучувајќи ја физичката, емоционалната и духовната вљубеност. Имено, „чистотата”, квинтесенцијата на својствата, што ја сочинуваат заветната цел на сите погореназначени револуции: чистата социјалност, чистата материјалност, чистата сексуалност, текстуалност, итн. се покажува како превртена форма на она што во неа се негира. Чистата реалност е симулација на самото својство „да се биде реален. ”

9. Од „супер” кон „псевдо”

        Да се вратиме на исходишното значење на префиксот „хипер. ” За разлика од префиксите „над”, „супер”, „хипер” не означува само силен туку прекумерен степен на својства (што се појавува во такви зборови како „хипертонија”, „хипертрофија”, „хиперинфлација”, „хипербола”. . . ) Преку-мерноста е таков вишок на својства, кои надминувајќи ја својата мера, преминуваат во сопствена противречност. Ете зошто „хипер” е умешно означување за таквите феномени, кои го изразуваат максималното засилување и истовремено лажноста на даденото својство.
         Оттаму, хиперсоцијалноста е социјалност издигната до политички и до морален императив, до степен на апсолутна задолжителност и затоа води до разрушување на социјалните врски, до разопштување на луѓето, до „култот на личноста. ” Значењето на „хипер” може да се разложи на значењето на два префикса: „супер” и „псевдо. ” Хиперопштественост - тоа е суперопштественост и истовремено псевдоопштественост, т. е. такво засилување на општествениот фактор, што ја нарушува неговата сопствена мера, потиснуивајќи го развојот на индивидулното, личното и, следствено,  ја покажува привидноста на самото општествено, кое во својата експанзија ја зафаќа туѓата ниша.
         „Хипер” - тоа е таков „супер, ” кој со самиот вишок на некое својство ја надминува границата на реалноста и се покажува во зоната на „псевдо”. Дијалектиката „супер” и „псевдо, ” која се одигрува внатре во „хипер”, остро се разликува од класичната хегеловска дијалектика на тезата и антитезата со нивното последователно помирување и слевање во синтеза. Таа се разликува и од негативната дијалектика, разработена со франкфуртската социолошка школа (со Теодор Адорно, Херберт Маркузе), со нејзиното неразрешено спротивставување на револуционерната антитеза и конзервативната теза. Постмодерната дијалектика (доколку воопшто е можна таква синтагма) претпоставува заемна поврзаност на тезата и на антитезата, што ја предизвикува иронијата на наоѓање на другото во себе. Револуционерната антитеза, доведена до крајност, неочекувано ја изразува тезата, внатре во себе, или уште подобро, се покажува како нејзино продолжување и засилување. Револуционерното одрекување се појавува како преувеличување, ширење, хипербола на она што се негира. Материјализмот не се покажува толку како негација на идеализмот колку како негова воинствена крајност, безмилосна во однос на материјалноста како таква. Комунизмот не се манифестира толку како негација на индивидуализмот, туку како негова деспотска форма, безмилосна по однос на општественоста како таква. Вишокот на даденото својство,  издигнато до „супер, ” се претвора во негова илузорност, во негово „псевдо”, тогаш кога неговата противречност, која претходно, „во намерата” се одрекуваше, на крајот добива господство. Таа иронија, наполно разоткриена во постмодернизмот, како во самосознанието на културата на XX-тиот век, всушност ја сочинува дијалектиката на „хипер”.
         Тие две својства - засилувањето и привидноста, „супер” и „псевдо” постепено се појавуваат во историското развивање на „хипер. ” Првиот стадиум, „револуционерениот” - тоа е „супер”: вдахновеното откритие на новата реалност - социјалистичкото „суперопштество”,  еманципираниот „суперсекс”, елементарната „суперчестичка”, самодоволниот „супертекст”, самоподвижната „суперматерија”. Првата половина на XX-тиот век во основа им беше предадена на тие „супер” градби, кои во 1900-1910-тата се издигнаа врз теориската основа на марксизмот, ничеизмот и фројдизмот, а во 1920-тата и 1930-тата ја добија формата на практични „револуции”- социјалната, сексуалната, научната, филозофската, критичката.

 

            Втората половина на XX-тиот век е постепено осознавање на еден подруг аспект на тие насекаде присутни засилувања: нивната привидност. „Хипер” се претвора во својата друга страна, во - „псевдо. ” Од „супер” кон „псевдо”, така може да се определи основната линија на развој на западната и на руската култура на XX-тиот век.
           Во поинаков терминолошки систем, таа граница се определува како движење од модернизмот кон постмодернизмот. Модернизмот - тоа е „супер”, барање на апсолутната и на чистата реалност. Постмодернизмот - тоа е „псевдо”, осознавање на условниот, знаковен, симулативен карактер на таа реалност. Преминот, од „супер” кон „псевдо”, од екстатичките илузии за чистата реалност кон ироничното осознавање на таа реалност како чиста илузија, го сочинува историското движење на западната и на руска култура на XX-тиот век.
           Од таа гледна точка, горбачовската „перестројка” и „деконструкцијата” на Дерида се типолошки слични моменти во развојот на советската хипер-општественост и на западната хипер-текстуалност: преминот од стадиумот „супер”, прославен со подемот на комунизмот и на формализмот-структурализмот во 1920-1930-тите и потоа во 1950-1960-тите, кон стадиумот на „псевдо” во 1970-1980-тите. Во обата случаја, структурата, земена било како идеално структурирано општество, било како структурна концепција на текстуалноста, ја покажува само илузијата за општествената целосност или за логичката последователност. Слично на тоа како што Горбачов го изрази лажниот карактер на советската општественост, заснована на „утописката” општост на заемно отуѓените индивидуи, Дерида ја изрази илузорноста на, во основа структуралистичката реалност, во самото сфаќање на структурата, која се покажа како поле за игра на децентрализираните знаци, расеани во својата множественост и заемност на значења.
           „Псевдо” е општиот именител на сите кризи, кои на крајот од XX-тиот век се развиваат на местото на општествените, научните, филозофските и др. револуции од почетокот на XX-тиот век. Под знакот „псевдо” поминува кризата на структурализмот во хуманитарните науки, кризата на концепцијата за „елементарноста” во физиката, кризата на „левите” идеи и фројдомарксизмот, кризата на материјализмот и на позитивизмот во филозофијата, кризата на советската идеологија и на разложувањето на комунистичкото општество, кризата на утопиското сознание во целина.  Дури сега „хипер” се покажува себеси во целиот историски обем на своето извршување: како премин од модерната кон постмодерната. Од постмодернистичка гледна точка, социјалната револуција, сексуалната револуција, егзистенцијализмот, материјализмот итн. воопшто не се ослободителни пробиви во последната реалност, а поскоро интелектуални машини, предодредени за производство на псевдоопштественост, псевдосексуалност, псевдоматеријалност.
            Со самото тоа, за зрелиот постмодернизам, модернизмот се појавува не само како објект на критика, туку како простор за игра, на кој се развива, всушност, постмодернистичката игра со хипер-феномените. Тие феномени се образуваа токму на модернистичката почва, како резултат на револуционерната одржливост на „супер”-реалноста, која ги раѓа видливите празнини и сликовитите симулакруми на постреволуционерната стварност, вклучувајќи ја тоталитарната идеологија, во семантичката празнина во која се роди рускиот постмодернизам.
         На крајот, секое „супер” порано или подоцна ја изразува својата обратна страна, своето „псевдо“. Во епохата на постмодернизмот тоа беше случај со сите модернистички теории, култови и движења. Секој „супер”-предмет или „супер”-идеја се покажува како имитација на она што се обидува да биде. Таквата, совршено посебна дијалектика на „хипер” е различна и од хегеловската дијалектика на сеопфатната синтеза и од адорновската дијалектика на чистата негација. Тоа е иронична дијалектика на засилување-имитација, на хипербола-пародија, на „супер” претворено во „псевдо”.
            Секоја револуција се удвојува и се брише со своите сопствени „пост.” Современото општество е постиндустриско, посткомунистичко, постутописко, постмодернистичко, и со доаѓањето на СПИД-от, постсексуално. И тука доаѓа до самоспознание и до исцрпување на самиот феномен „хипер“ кој ја определува противречната и ироничната целина на културата на XX-тиот век.

 

Забелешки

 

1. Поимот „хипер” беше воведен од страна на Бодријар во 1976 -тата година, во неговата книга Симболичката замена и смртта.
2. 
Според Умберто Еко, „во денешно време поетиката сé повеќе и повеќе го чува врвот над уметничките дела . . . ” (Eco 1964: 38)
3. „Не само зло туку ништо не успеав да направам: ниту зол, ниту добар, ниту подлец, ниту чесен, ниту херој, ниту инсект. <. . . > Јас вежбам преку мислењето, и следствено, секоја првична причина веднаш по себе влече и друга, уште попрвична и се така во бесконечност. Таква е, впрочем, суштината на секое сознание и мислење. ” (ДостоевскиŸ, 1973: 100, 108)
4. „Способноста за постоење За-себе <така Сартр го нарекува сознанието. ->М. Ï. > е чиста внатрешна негација. . <. . >Значи, детерминацијата е ништо, кое како внатрешна структура, не им припаѓа ниту на предметите, ниту на сознанието, но неговото битие е да се биде- повикан од страна на За-себе преку системот на внатрешните негации, во кои, во себе< светот на објектите- М. Ï. > ја изразува својата безличност кон сето она што тоа не е” (Sartre 1966: 256-257) Преведувачот забележува дека за Сартр „сознанието постои како сознание благодарение на тоа што го става ништото меѓу себе и својот објект. Следствено, негацијата е она преку што суштествува сознанието” (Sartre 1966: 804) На тој начин, самиот феномен суштествување се определува со последователноста на „внатрешните негации”, кои произлегуваат од сознанието како чисто ништо.
5. Типизацијата и конкретизацијата се совпаѓаат како две определувања на битието. Типизацијата е умерено обопштување, кое ја чува мерата на конкретност на дадениот предмет, а конкретизацијата е умерена спецификација, која ја чува мерата на определена сеопшност-идеите, смислата. Чистата единечност, нетипизирана, во истовреме е и чиста апстрактност, која не се конкретизира. „Јас сум” е најсилната апстракција, ако ја ослободува единечноста од такви општи и истовремено лични определби, како што се „Јас сум научник” или „Јас сум мрзливец. ”
6. Критичарите често укажуваат на таа внатрешна противречност кај Лоренс: „ . . . Неговиот свет на љубовта е полн само со чудна и чиста апстрактност, каква што нема кај ниту еден од големите автори. Колку се поголеми поривот и лутината, толку е појасно нивното умствено потекло. . . ‘Фаличкото сознание’ се покажува како хипер-интелектуално, хипер-естетско, што го прави Леди Четерли еден од најпретенциозно интелектуалните (higbrow) романи во светската литература. ” (Bayley 1960: 24-25)
7. Подетално за хипертекстуалноста и за хиперсексуалноста се говори, иако без употреба на дадените термини, во моите статии „Критиката во конфликт со творештвото” (Вопросì литературì, 2, 1975, 131-168) и „Во потрага по природниот човек” (Вопросì литературì 8, 1976, 111-145)Таму се укажува и на врските меѓу текстуалната и сексуалната револуција како две појави на „хипер. ”
8. Види во Лакан „Не постои таква работа како сексуалниот однос”. Lacan 1983: 149-161
9. Повеќе за постмодернистичките текови во современата руска култура види во Epstein, 1995
10. Мислењето на Дерида за соодносот на поимите „перестројка” и „деконструкција” е изразено во книгата Derrida 1993: 53

 



Литература

 


Baudrillard 1988: Baudrillard Jean, Selected Writings. Ed. By Mark Poster. Stanford University Press, 1988
Bayley 1960: Bayley John, The Characters of Love. New York, 1960
Bellow 1967: Bellow Saul, Scepticism and the depth of Life, in The Arts and the Public. Ed. By James E. Miller, Paul D. Herring. Chicago-London: The University of Chicago Press, 1967
Derrida 1991: Deridda Jacques, Difference, in A Derrida Reader. Beetwen the Blinds. New York: Columbia Universiry Press, 1991
Eco 1964: Eco Umberto. The Analysis of structure, in The Critical Moment Essays on Nature of Literature. London, 1964
Epstein 1995: Epstein Mikhail, After the Future: The Paradoxes of Postmodernism and Contemporary Russian Culture. Amherst: Massachusetts University Press, 1995
Lacan 1983: Lacan Jacques, A Love Letter in Jacques Lacan And The „Ecole Freudienne”: Feminine Sexuality. London: Macmillan, 1983
Lawrence 1973: Lawrence D. H. A Critical Anthology. Narmondswort, 1973
Sartre 1966: Sartre Jean-Paul, Being and Nothingness, New York, 1966
Steiner 1964: Steiner George, Humane Literacy, in The Critical Moment. Essays on the Nature of Literature. London, 1964

 



Превод од руски:  

Марија Ѓорѓиева