НАПУШТАЊЕ НА ВРАЌАЊЕТО

Никола Маџиров

                                                            

Боговите кои „постоеле некогаш”
се „враќаат” само во „вистинско време”.
Мартин Хајдегер, „Чуму поети”

          Моето презиме е Маџиров - сведоштво на една присилна преселба пред околу еден век од југ кон север, како контраст на биолошки елаборираната преселба север-југ - инстиктивна прагма на безграничните бездомници - птиците. Маџири, односно Мухаџири или иселеници / бегалци / приврзаници на Мухамед кои се собирале околу него во Медина. По Балканските војни, тогашните грчки власти ги протеруваат моите предци Македонци од своите домови во Егејска Македонија. Во тоа време нашето презиме е Стаменови, во толковниот речник објаснето како цврстина, статичност, издржливост. По иселувањето во 1913 година, нашето семејство било наречено Маџирови, нешто што до ден-денес го носам како генетска и генерирачка определба.
          Моето име е Никола - номенско и номадско наследство од глобалниот христијански заштитник на морнарите и патниците. И(с)конскиот чист поглед на светецот Никола ме пресретнувал во речиси секој такси-автомобил, во вид на овална минијатурна икона залепена веднаш до воланот; во секој автобус, веднаш над старите изабени лепенки кои како некои икони (shortcuts) воведуваат во една измината идеолошка стварност.
          Сакам да патувам. И затоа што немам дом и затоа што не можам да имам дом. Пол Вирилио пишува: да се биде, значи да не се биде на ниедно место (Естетика на исчезнувањето, Скопје, 2006, 25).
          Првпат побегнав од дома кога имав три години, во трипати поголемите чевли на татко ми. Тој нагон и денес го чувам, само што сега чевлите ми се претесни. Првото бегство од дома, секогаш именувано од другите како заталкување, е првичното и константно будење во просторите што не ни се доделени. Не станува збор за напуштање на нешто, зашто тогаш свеста за акумулација на нештата и спомените с è уште не е конструирана. Детето бега кога нема ништо, исто како некој кој бега од своите стравувања, а не од своето минато. Јас с è уште стравувам од широчината на патот, а не од неговата должина.
          Сакам да бегам. На секое вдомување му претходи бегство. На секој детски цртеж со куќа под сонцето, му претходат нечии сукцесивни сеќавања на „бовча над рамето” или „куфер под колкот” - тие имаголошки редукции на целовитото наследство. Бовчата зад грбот е тој врв од стрелката што с è уште покажува кон она напуштеното; куферот пред нозете е таа земна пречка на патот кон првичната широчинска просторност на новиот живот. И поетот би бил само одвратен бегалец од реалното, доколку во неговото бегство не си ја понесе со себе и несреќата (Емил Сјоран, Оглед за распаѓањето, Скопје, 1996, 134).
          Не сакам да сум прогонет. Бегалецот понесува, а прогонетиот носи. Во секој принудно откриен простор прогонетиот ја гради куќата од воздух, со нови олтари и монтажни ѕидови и фрески. Неговите куќни богови живеат во соби со подотворена врата. Тој е супстанца на универзалноста, платеник во армијата на сонувачи и разнесувач на стерилен прав. Него често го сонуваат. Прогонетиот е безболно колективно сеќавање и покрај неговата лична болка. Тој е несигурен чувар на светските прагми и нормирани промени и грижи. Прогонетиот ја губи просторноста, а ја задржува граничноста. Неговото тело ја напушта душата, левитирајќи како беспилотно летало над оставените места. Тој е рефлекс на етичноста и рефлексија на естетиката на оживување. Пред да напушти, го напуштаат. Неговата препарирана празнина е ветена на многу музеи. Тој постојано се враќа, низ трагите од неговото забележливо отсуство. Прогонетиот не треба да памети, но треба да се присетува.

          Би сакал да се враќам. Враќањето е облик на сеќавање. Штом ќе го изговорам зборот „дом”, пред мене се отвора полето на внатрешноста, топлиот ентериер, статичката недопирливост. Со секое сетилно усвојување на поимот „куќа”, ми се открива надворешноста, геометријата на дворот, граничната фасадираност на променливиот простор. Динамичноста на домот е одредена од копнежот за постојано враќање кон него, било да е тоа низ реконструираните улици на детството или низ оживеаните инстинкти на трајна припадност. Во куќата се живее, во домот се враќа. Домот враќа. Да се напушти враќањето е вистинското напуштање на самиот себеси.