КАМЕНОТ И КОПНЕЖОТ НА ВРАЌАЊЕТО

Никола Маџиров

ISSN 1409-715X

Каменот не е тоа што сум јас
и затоа не сакам да се соочам со небото.

Махмуд Дарвиш


          Копнежот за дом завршува со хоризонталното редење камења земени од река што се движи. Секое преместување на каменот е копнеж. По недофатливост, по недефинираност, по неповторливост... Познавам повеќе луѓе кои од патувањата со себе почесто носат камења, отколку копнежи. Понекогаш мазни, да не им ги исечат дланките или торбите со спомени, понекогаш откршоци за кои веруваат дека во себе ја носат целината на просторот и градбите, како петрифицирана ДНК на безвременската архитектура. Понесувањето е одличен начин да се достигне слободата на сведоштвото, на трајната објективизација на присутноста. Носењето парче од нечија сегашност зборува многу повеќе за нашата сегашност, отколку дигиталната фотографија која нè сврзува со несигурноста на сеќавањето. Каменот не бледее во рафтот покрај скриениот накит и книгите што никогаш нема да ги прочитаме, и тој е одличен изговор да се започне нова приказна за морето, за градот, за црквата што веќе не постои, туку живее распарчена во собите на патниците.
          Да се патува со камен во дланката заради страв од кучиња и раскажани цивилизациски предрасуди, значи да се заборави копнежот во сопствениот дом што потајно го напуштаме. Каменот живее во ѕидовите од нашата стварност, заглавен меѓу малтерот и студенилото на долгите зими, онака како што копнежот е трајно заглавен меѓу надежта и нашиот страв. Отсекогаш каменот сум го поврзувал со напуштањето и движењето, со еволутивната трансформација на сите форми и пројавности. Сите камења што се претвораат во дом или во прав, под себе ја чуваат тајната на разделбите како сè уште недешифрирано писмо. Заминував на пат со копнеж, додека мајка ми зад моите стапки истураше бокал вода за сè да протече како што треба, а се враќав шуткајќи камчиња по улицата кои со своето неодредливо тркалање ми ја одредуваа патеката. Сигурен сум дека во дворот во кој живеам, сè уште има камен од моите предци протерани од Беломорска Македонија, донесен како копнеж дека еден ден можеби тие пак ќе се вратат дома. Враќањето е копнеж, но копнежот не е враќање, не е носталгија, туку стремеж кон личниот мит што вклучува сонови кои никому не сме ги раскажале и присакувани сеќавања кои не се чисто отсликување на заедничките состојби. Единствено копнежот не станува историја, зашто не е временски омеѓен како сите планирани револуции или големи преселби.

          Копнежот на каменот е да остане, да тежи, да се вгради, да го приближи просторот на интимноста меѓу небото и земјата. Тој е сам во својата слобода и слободен во својата осаменост, зашто кога два камења ќе се доближат еден до друг, тоа е веќе ѕид или меѓа, првична граничност и диво пресекување на просторот и заедничките истории.
          Затоа каменот не е тоа што сум јас, зашто јас не знам да молчам кога сведочам и кога трпам; не знам да припаѓам на сите и на себе едновремено; не умеам зракот да го претворам во студена сенка.
          И затоа копнежот не е тоа што сум јас, зашто не знам да размислувам без време и остварливост; не знам да бидам таен кога пишувам за небото и обновените гнезда; не умеам да ја скријам тагата од далечините. Но знам дека каменувањето на копнежот е грев поголем од сечија казна.
          Во отсуство на копнеж за враќање, осуден сум да го носам каменот врз срцето до крајот на личното време, а времето и стравот скаменуваат, а времето е страв. Копнежот е само топлина што го напукнува каменот и што во него отвора нови простори за чување тајни. Во шуплините од тие камења се чуваат шепотите од многу изречени копнежи.