ШИЗОИДНАТА ГРАНИЦА ПОМЕЃУ ЕТНОНАЦИОНАЛИЗМОТ И КАПИТАЛИЗМОТ

Откривање на традицијата

          Етнонационализмот[3], заснован на идејата за враќање на традицијата, што настанува со падот на комунизмот, поаѓа од тоа дека комунизмот го оттргнал човекот од неговото природно и изворно одредување и го свртел кон апстрактниот работнички и класен космополитизам, во чија содржина е смислата на синтагмата „братство и единство,“ на кој петнаесет години се потпирала и се градела политиката на Тито за зачувување на југословенското единство, целосна лага, насочена кон негување љубов кон други народи, за да се занемари својот сопствен народ. Затоа, етноцентризмот се јавува како природна и спонтана реакција, колективна желба и универзален модел во кој над сè е легитимно и природно правото на сакање на својот народ, одделен со јасни и стриктни граници од другиот. Но, што навистина во реалноста значи самозатворањето во сопствената национална граница, од која се исклучени другите народи како политички субјекти? Во остварувањето на таа цел, етнонационализмот го трансформира принципот на егоистичен индивидуализам, во кој љубовта кон самиот себе е основен, кралски принцип, во модел во кој на местото на поединецот е ставено колективното НИЕ. Со тоа тој, заменувајќи го принципот на индивидуална автодетерминација со колективна автодетерминација, а отфрлајќи го западноевропскиот либерализам и посматрајќи го низ призмата на материјалистичкиот, декадентен егоизам, во кој поединеците, како зачаурени самоизолирани единки, заслепени со желбата за заработка и профит, постојано живеат во воен однос на меѓусебно натпреварување на пазарот, во име на етничката чистота и традиционалните духовни вредности, сака месијански да ја обнови заедницата од која ќе извира елементарна сила и единство на воените вредности, која не подлежи на лицемерната искривена војна „на сите против сите“, туку низ елементарната машка херојска сила ја регенерира духовната виталност и истрајноста.
          Значи, етнонационализмот ја интериоризира логиката на самоизолирање, на атомизирање, само што кај него на местото на поединечното, егоистично ЈАС, е заглавено колективното НИЕ, што станува – заради својата политика на самозатворање во јасните територијални граници, што обично се воспоставуваат и дефинираат со војната и воениот мит во целина – осамено, атомизирано, зачаурено, исто како што е тоа за него, либералното ЈАС. За етнонационализмот западноевропскиот либерализам претставува „нов светски поредок“, дегенерирана „подмолна“ стратегија заснована на законот на посилниот, во кој манипулативната моќ на масовните медиуми создава механичка послушна свест во која брат брата не познава и чија основна намера е да го уништи малиот „од бога избран народ“, кој во добата на мракот и корупцијата ја спроведува мисијата на доблеста. Заради тоа, етнонационализмот промовира друг вид војна во кој се создава свест за заедницата и традицијата во која постои исконска врска со браќата, со предците, со духовните корени што израснале во земјата „натопена со прадедовска крв“.  Само што на ова треба да се додаде дека секоја војна создава фрагментирана заедница, автомизирана, отуѓена, по воените трауми, од самата себе, па овој мит за чистата војна всушност е фантазија која, почивајќи на траума и фрагментираност, само отвора можност за нови трауми.
          За етнонационалната политика либерализмот е обележан со поединечен, атомизиран субјект во кој желбата за преживување е основен придвижувач во модерното хаотично општество; неговиот вулгарен материјализам на личните интереси, освен што не знае за духовните вредности на традицијата и авторитетот, не знае ни за општата државна волја. Наспрема индивидуалната желба за преживување, етнонационализмот воспоставува колективна желба за преживување, изразена во националната воена држава, чиј основен политички придвижувач е опстанокот во интернационалните закони. Како што либералниот индивидуален субјект, заради својот егоизам и желбата за преживување, нема доверба во општите државни закони, затоа што нив ги подредил на својот приватен и личен интерес, така ни етнонационализмот нема доверба во општите интернационални закони на цивилизацијата; тој од нив се брани со војната. На тој начин, етнонационализмот го набљудува светскиот поредок низ конспиративната теорија во која е предвидено сопствената нација да биде жртва на таинствените интернационални „масонски мрачни сили“, чија основна намера, всушност, е да го уништи „од бога избраниот народ“.[4]
          Суштината на националното битие за етнонационализмот е впишана во традицијата и една од основните етнонационалистички критики на комунизмот е токму за тоа што тој настојувал да ја надмине традицијата. Имено, за етнонационализмот во традиционалната култура е исцртан морален императив, така што во неа доаѓа до поклопување на етничкиот и етичкиот принцип. А, инаугурацијата наетничкиот морал се формира низ: (а) авторитет на култот на предците, (б) низ култот на херојските патријархални етноцентрички парадигми, (в) низ митот за обновување на традиционалните семејства во кои се огледува и етнонационалистичката слога, бидејќи етнонационализмот не познава апстрактна, имагинарна солидарност кон луѓето, за која говори Бенедикт Андерсон, туку инсистира на семејна, органска солидарност во која секој член на заедницата поседува свое несомнено место и положба во општеството и (г) низ митот за изгубената златна доба, во која српскиот народ, пред Отоманската окупација, „живеел рајски“ и кој, исто така, игра многу значајна улога во поврзувањето на етничкото и етичкото.

а) Враќање кон традицијата преку култот кон предците
          Секое отстапување од сопствената традиција, според етноцентризмот, е засновано на несогласување и омраза кон сопственото ЈАС, што значи, кон колективното НИЕ. А култот кон предците е заснован токму на принципот на сеќавање кон духот на мртвиот предок, бидејќи во српската традиција постои верување, за кое говори антропологот Душан Бандиќ[5], дека ако се заборават, мртвите ќе им се одмаздат на живите. Фридрих Ниче во Генеалогија на моралот наведува дека култот на предците функционира врз принципот на долг што живите треба да им го исплатат на мртвите. Тој долг може да се исплати со предмети, со жртвување на животни, жртвување на сопствени делови од телото, а во декадентното христијанство и со „нечистата совест“. Својот поглед, по падот на комунизмот, етнонационализмот го насочува кон култот на мртвото тело кое ја чува традицијата и кое, секако, на симболичко ниво, може да ги казни живите за нивните гревови. Во тој контекст треба да се разбере и ритуалот на пренесување на моштите на царот Лазар, кој загинал за време на Косовските битки, како и ископувањето на гробниците на настраданите за време на Втората светска војна. [6]

б) Култ на херојот: обновување на традиционалните парадигми
          Кога го создавал новиот пролетерски човек, што треба да го надмине оковот и детерминизмот на историјата, комунизмот на симболичен начин, низ култот на партизанскиот херој што со својата храбра борба, за време на НОБ, се бори против германската окупација, го изградил прво во соцреалистичката уметност. Во југословенската соцреалистичка уметност често доаѓало до несвесно поклопување на фигурата на револуционерот и фигурата на востаникот, побуненикот, за што пишував во книгата Војна - конституција на тоталитарното тело [7], затоа што митот за новиот човек се потпирал на херојската фолклорна патријархална парадигма. Но, основната смисла на херојот на комунизмот е низ фигурата војник-работник-социјалист да ја изгради новата идеја за човекот. Меѓутоа, култот на етнонационалниот херој треба да ја обнови традицијата, да го регенерира општеството, а не револуционерно да го измени. Затоа, тој го воведува култот на херојот војник-селанец, кој го означува идилично романтичарскиот рурален свет, чија статична форма на живот е безвремена.[8]

в) Обновување на традиционалниот семеен авторитет
          Етнонационализмот го прогласува семејството за нуклеус низ кој се воспоставува заедницата, а нацијата се доживува како семејство во кое секој си го знае местото. Имено, етнонационализмот се стреми кон предмодерната заедница во која секој си ја знае позицијата што често се симболизира низ руралната животна организација во која анархичната логика на модернизмот, претставена во хаотичните градови во кои владее осаменост, во кои луѓето се насочени кон своите интереси, во кои семејството, едноставно, се отуѓило од самото себе, сè уште не продрела. Така, прогласувајќи ја нацијата за интимен, семеен простор, а не за апстрактна категорија, етнонационализмот почива на мешањето на природниот и на јавниот живот, на мешањето на конкретното и на апстрактното. Именувајќи го етнонационалното единство како семејно единство тој, всушност, ја брише можноста за приватен живот, ја уништува интимата, пред сèзатоа што етнонационалното семејно единство се заснова на послушноста кон татковските авторитативни моќи, а традиционалната татковска моќ е отелотворена во авторитетот на лидерот, за кој државните институционално-апстрактни закони не се релевантни политички препреки во донесувањето важни одлуки. А, сè додека граѓаните на симболичен начин се идентификуваат со лидерот, тие со тоа истовремено ја оживуваат патријархалната, фалогоцентрична парадигма.

г) Златната доба
          Етнонационализмот почива на идејата за „златната доба“, христијанската парафраза на митот за изгубениот рај, во која треба повторно да се вратиме. Имено, со оглед на тоа што сегашниот свет е корумпиран, обележен со декаденција, златната доба е тоа изгубено место во кое е впишано божјото единство, кое нуди можност за спас, што значи дека реставрацијата на „златната доба“ воедно претставува и обновување на божјата држава.[9]
          Значи, преку сите овие елементи етнонационализмот кој почна како една колективна еуфорија, означена со т.н. „антибирократска револуција“ што ја водеше Слободан Милошевиќ против старото комунистичко раководство, настојува да ја обнови традицијата и да најде упориште во неа. Во славниот говор на Ушќе, кога истакна дека Србија има полно непријатели во светот и во земјата, Милошевиќ со реториката, која беше во име на еден народ и неговата загрозеност од другите народи, со кои се делеше искуството на градење на социјализмот, ја практикуваше реториката на југословенскиот комунизам, која се засноваше на „братство и единство“ и слога меѓу народите. Имено, патот на сопственото обединување, етнонационализмот прво го наоѓа во прогласувањето на „братските“ народи како непријателски. И додека, откривајќи ја традицијата, се ослободувал од комунистичките ветувања за новата иднина, тој гаеше прикриен сон за тоа да живее во стабилните граници кои би го делеле од сето она што за него претставува опасност и закана. Затоа Рената Салецл е во право кога вели дека етнонационализмот функционира како Билибардов метанационализам за кој културите би требало да бидат одделени ентитети „кои очајнички се обидуваат да одржат ’културна дистанција’[10], да живеат еден покрај друг, каков што бил националистичкиот проект за поделба на Босна и Херцеговина, во смисла на поделба според хомогените територии на нејзиниот мултиетнички живот. Значи, стремежот кон етнонационализам се состои во тоа низ митот за исклучувањето на „братот натрапник“, отелотворен во другиот братски народ – Хрватите, Муслиманите (Бошњаците) да се реши внатрешната етнонационална драма на антагонизам и на расцеп.
          Затоа, најголема закана за етнонационализмот е токму нестабилноста на границата помеѓу „сопствениот народ“ и „народот натрапник“, кој токму поради тоа што е сличен, што не може да се разликува јасно и воочливо, треба да биде од онаа страна на границата. А, стварната неможност за повлекување граница меѓу себе и другите братски народи е токму она што му дава моќ на етнонационализмот.Бидејќи етнонационализмот ѝ се спротивставува на хибридноста, но таа хибридност во исто време му дава моќ да ја обновува неговата политика, која почива на постојано исклучување на другиот и различниот. А, Другиот кој  го краде уживањето, од аспект на анализите на Лакан, е закана за етнонационализмот и тој, воедно, го отелотворува внатрешниот недостаток, пукнатината во самата хомогена структура на етнонационалистичката политика. И задоволството кое го претставува исклучувањето на Другиот почива на невозможноста за негово остварување, во лакановска смисла на зборот. Заради тоа би можело да се говори за колективна хистерија, што константно го повторува гестот на исклучување, а која не може да се доврши. А другиот, за етнонационализмот не е само друг народ, туку и самата транзициска логика на капитализмот, која произведува траума во постсоцијалистичкото општество. Всушност, етнонационализмот не настојуваше да создаде реална, рационална алтернатива на транзициската логика, туку својот страв од неа го претвори во колективна воена хистерија низ која ја измисли традицијата и вината за сопственото неединство ја препозна во другиот, во „народот натрапник“.